Học nghề đang trở thành lựa chọn thực tế của người trẻ - Tạp chí điện tử Nghề nghiệp và Cuộc sống

Thay vì cố chen chân vào đại học, nhiều bạn trẻ đang chọn học nghề để sớm đi làm, giảm gánh nặng chi phí và chủ động tạo thu nhập. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy chọn nghề của giới trẻ hiện nay.

Những ngày cuối tháng 5, tại nhiều trường trung cấp, cao đẳng nghề ở Hà Nội, TP HCM hay các tỉnh công nghiệp phía Bắc, lượng học sinh lớp 12 đến tìm hiểu ngành học đông hơn hẳn vài năm trước. Không khí tuyển sinh không còn là câu chuyện riêng của các trường đại học. Giáo dục nghề nghiệp đang dần trở thành lựa chọn nghiêm túc của nhiều gia đình.

*Học sinh tìm hiểu các ngành nghề đào tạo gắn với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.*

Ở một góc sân của Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, Nguyễn Minh Đức, học sinh lớp 12 tại quận Long Biên, chăm chú quan sát khu thực hành robot tự động. Đức từng đặt mục tiêu thi đại học ngành công nghệ thông tin. Nhưng sau nhiều tháng tìm hiểu, nam sinh quyết định đăng ký học nghề tự động hóa.

“Em nhận ra mình thích làm việc thực tế hơn là học nặng lý thuyết. Học nghề giúp em ra trường sớm, có kinh nghiệm nhanh hơn và đỡ áp lực tài chính cho bố mẹ” – Đức nói.

Gia đình Đức ban đầu khá bất ngờ. Bố mẹ em từng nghĩ đại học mới là con đường “ổn định”. Nhưng khi nghe con phân tích về nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật, mức lương của ngành tự động hóa và cơ hội làm việc tại các khu công nghiệp lớn, họ dần thay đổi suy nghĩ.

Không riêng Đức, ngày càng nhiều học sinh chọn học nghề thay vì cố theo đuổi cánh cửa đại học bằng mọi giá.

Đại học không còn là đích đến duy nhất

Trong nhiều năm, tâm lý “phải vào đại học mới thành công” gần như ăn sâu vào suy nghĩ của không ít phụ huynh. Nhưng thị trường lao động đang khiến quan niệm đó thay đổi.

Tại Bắc Ninh, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp điện tử và sản xuất công nghiệp, Trần Văn Hùng – cựu học sinh một trường THPT ở huyện Yên Phong – đã chọn học nghề cơ điện tử ngay sau khi tốt nghiệp lớp 12.

Sau gần hai năm học, Hùng hiện làm kỹ thuật viên cho một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử với mức thu nhập hơn 15 triệu đồng/tháng.

“Nếu học đại học chắc giờ em vẫn còn ngồi trên giảng đường. Trong khi học nghề, em được đi thực tập sớm, có doanh nghiệp tuyển luôn” – Hùng chia sẻ.

*Nhiều bạn trẻ tìm hiểu cơ hội học nghề, việc làm thay vì chỉ chọn con đường đại học.*

Theo các chuyên gia hướng nghiệp, sự dịch chuyển này đến từ nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Doanh nghiệp hiện cần lượng lớn lao động có tay nghề, đặc biệt ở các lĩnh vực kỹ thuật, cơ khí, điện – điện tử, chế biến thực phẩm, logistics hay dịch vụ du lịch.

Trong khi đó, không ít cử nhân đại học lại gặp khó khăn khi tìm việc phù hợp chuyên ngành. Có người phải làm trái nghề hoặc chấp nhận mức lương khởi điểm thấp dù mất 4-5 năm đào tạo.

TS Nguyễn Thu Hà, chuyên gia nghiên cứu thị trường lao động, cho rằng người trẻ hiện thực tế hơn thế hệ trước.

“Họ quan tâm học gì để có việc làm, có thu nhập và phát triển kỹ năng thực sự, thay vì chỉ chạy theo tấm bằng” – bà Hà nhận định.

Xu hướng này cũng diễn ra mạnh ở các địa phương phát triển du lịch và dịch vụ.

Tại Lào Cai, Hoàng Thu Trang – học sinh lớp 12 ở Sa Pa – quyết định theo học nghề quản trị khách sạn thay vì thi đại học sư phạm như mong muốn ban đầu của gia đình.

Trang cho biết em nhận thấy du lịch địa phương phát triển rất nhanh, nhu cầu tuyển dụng nhân lực lớn, đặc biệt là lao động có ngoại ngữ và kỹ năng nghề.

“Em muốn học nhanh để sớm đi làm. Sau này nếu cần em vẫn có thể học liên thông lên đại học” – nữ sinh nói.

Chính khả năng linh hoạt đó đang khiến giáo dục nghề nghiệp trở nên hấp dẫn hơn. Người học có thể đi làm sớm nhưng vẫn mở rộng cơ hội học tiếp nếu muốn nâng cao trình độ.

“Quan trọng nhất là học để làm được việc, chứ không phải chỉ có tấm bằng” – ông Nguyễn Văn Lâm, phụ huynh tại Hà Nội, chia sẻ khi đưa con đi tìm hiểu trường nghề.

Học để làm được việc

Điểm khác biệt lớn nhất của đào tạo nghề nằm ở tính thực hành. Tại nhiều trường cao đẳng nghề hiện nay, thời lượng thực hành chiếm tới 70% chương trình học. Sinh viên được tiếp cận máy móc, dây chuyền sản xuất và môi trường làm việc thực tế ngay từ sớm.

Ở TP HCM, Lê Khánh Vy chọn học nghề pha chế sau khi tốt nghiệp THPT. Chỉ sau hơn một năm học, Vy đã có thể làm việc tại một chuỗi cà phê với thu nhập ổn định.

“Em từng nghĩ học nghề là lựa chọn dành cho người học kém. Nhưng vào học rồi mới thấy nghề nào cũng cần kỹ năng và sự nghiêm túc” – Vy kể. Không ít người trẻ sau khi học nghề còn tự kinh doanh hoặc khởi nghiệp.

Nguyễn Quốc Thịnh, 24 tuổi, ở Nam Định từng học nghề sửa chữa ô tô tại một trường cao đẳng nghề. Sau vài năm làm thuê tại garage, Thịnh mở xưởng sửa xe riêng. Hiện cơ sở của anh có gần 10 nhân viên, thu nhập mỗi tháng ổn định hàng chục triệu đồng. “Nếu chỉ học lý thuyết mà không có kỹ năng thực tế thì rất khó làm nghề này” – Thịnh nói.

*Doanh nghiệp tư vấn trực tiếp cho người trẻ về cơ hội việc làm sau khi học nghề.*

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều ngành nghề hiện có tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm đạt trên 80-90%, đặc biệt ở nhóm ngành kỹ thuật và dịch vụ. Đây là một trong những yếu tố khiến giáo dục nghề nghiệp dần lấy lại vị thế.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng không phải cứ học nghề là dễ thành công. Người học cần xác định rõ năng lực, sở thích và xu hướng tuyển dụng để chọn đúng ngành.

Một số ngành từng “hot” nhưng nhanh chóng dư thừa lao động nếu người học chạy theo phong trào. Trong khi đó, những lĩnh vực đòi hỏi tay nghề cao lại luôn thiếu nhân lực chất lượng. Điều quan trọng hơn cả, theo nhiều chuyên gia, là xã hội cần thay đổi cách nhìn về giáo dục nghề nghiệp.

Ở nhiều quốc gia phát triển, lao động kỹ thuật có tay nghề cao được trả lương rất tốt và có vị trí quan trọng trong nền kinh tế. Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn cần lực lượng lao động kỹ năng lớn để phục vụ công nghiệp và dịch vụ hiện đại.

Khi tư duy xã hội thay đổi, học nghề sẽ không còn bị xem là “lựa chọn thứ hai”, mà trở thành một hướng đi bình thường, thực tế và đáng tôn trọng như bất kỳ con đường học tập nào khác.