Đổi mới giáo dục nghề nghiệp Việt Nam: Không chỉ học công nghệ mà phải hiểu cả hệ thống

“Từ những bài học tại WorldSkills 2026, giáo dục nghề nghiệp Việt Nam cần một chiến lược đổi mới toàn diện, trong đó hợp tác quốc tế không chỉ nhằm tiếp nhận công nghệ và kỹ thuật tiên tiến mà còn phải hướng tới đổi mới quản trị, chương trình đào tạo, phương pháp đánh giá năng lực và hệ thống bảo đảm chất lượng. Giáo dục xuyên quốc gia (Transnational Education – TNE) có thể trở thành một trong những phương tiện quan trọng để thực hiện mục tiêu này” – TS Mai Viết Thủy. 


Tác giả, TS Mai Viết Thủy từng sang Australia du học vào cuối năm 1966 theo học bổng Colombo Plan. Từ năm 1980, ông thường xuyên trở về Việt Nam tham gia các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và y tế. Từ năm 2004 ông đảm nhiệm vai trò Hiệu trưởng tại University Preparation College tại Sydney, Australia cho đến khi nghỉ hưu vào cuối năm 2025. Bài viết “Đổi mới giáo dục nghề nghiệp Việt Nam: Không chỉ học công nghệ mà phải hiểu cả hệ thống” đưa ra rất nhiều phân tích đáng quý từ kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực giáo dục – dạy nghề cả trong nước và quốc tế của tác giả. Nghề nghiệp & Cuộc sống xin trân trọng giới thiệu bài viết của tác giả nhằm cung cấp tới đọc những góc nhìn đa chiều về hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. 

Tác giả – TS Mai Viết Thủy

  1. Từ WorldSkills 2026: Nhìn nhận khoảng cách để tìm hướng phát triển

Ngày 12/11/2026, tại Hội nghị tổng kết và đánh giá kết quả tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 (WorldSkills 2026) tổ chức tại Thượng Hải, Trung Quốc, GS.TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã đưa ra những nhận định đáng chú ý về thực trạng và định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.

Với vị trí thứ 37 và ba Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc, đoàn Việt Nam đã có những nỗ lực đáng ghi nhận. Tuy nhiên, kết quả này cũng cho thấy những khoảng cách cần tiếp tục thu hẹp giữa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và các quốc gia có nền công nghiệp, công nghệ và đào tạo nghề tiên tiến.

Đặc biệt, nhận định của Thứ trưởng rằng “Dạy nghề và phát triển kỹ năng, chúng ta không thể học lỏm” đã đặt ra một vấn đề rất quan trọng: Hợp tác quốc tế phải được thực hiện một cách có hệ thống, có chiều sâu và hướng tới những thay đổi thực chất.

Từ kinh nghiệm nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp và hợp tác đào tạo giữa Australia và Việt Nam, người viết hoàn toàn đồng tình với định hướng này. Tuy nhiên, cần mở rộng vấn đề từ việc học hỏi công nghệ sang việc tìm hiểu và tiếp nhận những nguyên lý, cấu trúc và phương thức vận hành của các hệ thống giáo dục nghề nghiệp tiên tiến.

Bởi lẽ, khoảng cách giữa các nền giáo dục nghề nghiệp không chỉ nằm ở công nghệ hay trang thiết bị, mà còn ở cách tổ chức và quản lý quá trình đào tạo, cách xác định năng lực nghề nghiệp, cách đánh giá kết quả học tập và cách bảo đảm chất lượng đầu ra.

  1. Giáo dục nghề nghiệp phải phát triển đồng thời kỹ năng chuyên môn, công nghệ và kỹ năng mềm

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi thị trường lao động, giáo dục nghề nghiệp không thể chỉ tập trung vào việc đào tạo người học sử dụng thành thạo một loại máy móc hoặc thực hiện một quy trình kỹ thuật nhất định.

Một người lao động có năng lực nghề nghiệp hiện đại cần được phát triển đồng thời ba nhóm năng lực:

Thứ nhất, năng lực chuyên môn và công nghệ (Technical and Technological Skills).

Đây là khả năng thực hiện các công việc chuyên môn theo tiêu chuẩn nghề nghiệp, sử dụng công nghệ, thiết bị, phần mềm và quy trình kỹ thuật phù hợp. Trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh chóng, người lao động còn phải có khả năng cập nhật và thích ứng với những công nghệ mới.

Thứ hai, kỹ năng mềm và năng lực làm việc (Soft Skills and Employability Skills).

Bao gồm giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, quản lý thời gian, tính kỷ luật, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa văn hóa. Đây không phải là những kỹ năng phụ trợ mà là thành phần thiết yếu của năng lực nghề nghiệp.

Một kỹ thuật viên có thể vận hành thành thạo thiết bị hiện đại nhưng vẫn khó đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp quốc tế nếu thiếu khả năng giao tiếp, phối hợp, giải quyết vấn đề hoặc tuân thủ các quy trình an toàn.

Thứ ba, năng lực học tập và phát triển liên tục (Lifelong Learning Capability).

Trong nhiều ngành nghề, kiến thức và công nghệ có thể thay đổi đáng kể chỉ sau vài năm. Vì vậy, mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp không chỉ là đào tạo một người có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp, mà còn phải giúp người đó có khả năng tiếp tục học tập, nâng cao và chuyển đổi kỹ năng trong suốt cuộc đời lao động.

Ba nhóm năng lực này cần được tích hợp trong chương trình đào tạo, hoạt động thực hành và phương pháp đánh giá, thay vì chỉ được giảng dạy như những môn học riêng biệt.

  1. Đổi mới giáo dục nghề nghiệp không thể chỉ bắt đầu từ trang thiết bị và chương trình giảng dạy

Một trong những thách thức của quá trình hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp là xu hướng đồng nhất chất lượng đào tạo với mức độ hiện đại của cơ sở vật chất.

Việc đầu tư thiết bị và công nghệ tiên tiến là cần thiết, nhưng chưa đủ.

Một cơ sở đào tạo có thể sở hữu những phòng thực hành hiện đại mà vẫn chưa tạo ra được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động nếu hệ thống đào tạo chưa được tổ chức phù hợp.

Kinh nghiệm từ các hệ thống giáo dục nghề nghiệp tiên tiến cho thấy cần chú trọng ít nhất sáu thành phần có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Một là, cơ cấu tổ chức và quản trị (Institutional Governance).

Nhà trường cần có cơ cấu quản trị rõ ràng, xác định trách nhiệm của lãnh đạo, bộ phận học thuật, giảng viên, chuyên gia đánh giá và bộ phận bảo đảm chất lượng.

Hai là, thiết kế chương trình đào tạo (Curriculum Design).

Chương trình cần được xây dựng từ yêu cầu năng lực thực tế của ngành nghề và thị trường lao động, thay vì chỉ dựa trên danh mục các môn học truyền thống.

Ba là, tài liệu và nguồn lực học tập (Learning Materials and Resources).

Người học cần được tiếp cận với tài liệu học tập có cấu trúc, hướng dẫn thực hành, tình huống nghề nghiệp, nguồn học liệu số và các hoạt động mô phỏng môi trường làm việc.

Bốn là, phương pháp giảng dạy và tổ chức thực hành (Training Delivery).

Hoạt động đào tạo cần tạo điều kiện để người học chủ động thực hiện công việc, giải quyết vấn đề và phát triển năng lực trong những điều kiện tương tự môi trường nghề nghiệp thực tế.

Năm là, đánh giá dựa trên năng lực (Competency-Based Assessment).

Đây là một trong những khác biệt quan trọng giữa các hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Thay vì chỉ đánh giá người học thông qua các bài thi lý thuyết hoặc điểm số, đánh giá dựa trên năng lực yêu cầu người học chứng minh rằng họ thực sự có thể thực hiện công việc theo các tiêu chuẩn đã xác định.

Trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp Australia, việc đánh giá phải thu thập đủ bằng chứng phù hợp để xác định người học có đáp ứng các yêu cầu của đơn vị năng lực hay không. Các nguyên tắc đánh giá và quy tắc bằng chứng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính tin cậy của kết quả.

Sáu là, hệ thống bảo đảm và cải tiến chất lượng (Quality Assurance and Continuous Improvement).

Chất lượng đào tạo không thể chỉ được xác định thông qua một kỳ thi tốt nghiệp. Nó cần được giám sát và cải tiến liên tục dựa trên phản hồi của người học, giảng viên, doanh nghiệp, kết quả đánh giá và hiệu quả việc làm sau đào tạo.

Sáu thành phần này tạo thành một hệ thống thống nhất. Đổi mới một thành phần mà không xem xét các thành phần còn lại thường khó mang lại hiệu quả bền vững.

  1. Muốn hợp tác quốc tế hiệu quả, trước hết phải hiểu hệ thống giáo dục của đối tác

Trong nhiều năm qua, các cơ sở giáo dục Việt Nam đã tích cực mở rộng hợp tác với các tổ chức giáo dục nước ngoài thông qua các bản ghi nhớ, chương trình trao đổi, chuyển giao chương trình và liên kết đào tạo.

Đây là những bước tiến đáng khích lệ.

Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn của hợp tác quốc tế là sự khác biệt giữa các hệ thống giáo dục, không chỉ về ngôn ngữ mà còn về triết lý đào tạo, khung trình độ, tiêu chuẩn nghề nghiệp, cơ chế quản lý và phương thức bảo đảm chất lượng.

Chẳng hạn, để hợp tác hiệu quả với một cơ sở giáo dục nghề nghiệp của Australia, đối tác Việt Nam cần hiểu những thành phần cơ bản của hệ thống giáo dục và đào tạo nghề Australia, bao gồm:

  • Khung trình độ quốc gia Australia (Australian Qualifications Framework – AQF).
  • Hệ thống các tổ chức đào tạo đã đăng ký (Registered Training Organisations – RTOs).
  • Cấu trúc chương trình và các đơn vị năng lực (Units of Competency).
  • Phương pháp đào tạo và đánh giá dựa trên năng lực.
  • Các yêu cầu về công nhận kết quả học tập trước đó (Recognition of Prior Learning –
    RPL).
  • Cơ chế quản lý, kiểm định và bảo đảm chất lượng của hệ thống VET Australia.

Điều quan trọng là phải hiểu được mối quan hệ giữa các thành phần này.

Ví dụ, việc sử dụng một bộ tài liệu giảng dạy của Australia không có nghĩa là chương trình đào tạo tại Việt Nam đã đáp ứng được tiêu chuẩn của Australia.

Tương tự, việc hoàn thành một số môn học có nội dung tương đương cũng không tự động bảo đảm rằng người học đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu năng lực của một văn bằng Australia.

Muốn đạt được sự công nhận thực chất, các đối tác cần thống nhất về chuẩn đầu ra, nội dung đào tạo, phương pháp đánh giá, bằng chứng năng lực và trách nhiệm bảo đảm chất lượng.

Hợp tác quốc tế không thể thành công bền vững nếu mỗi bên chỉ hiểu chương trình của mình mà chưa hiểu đầy đủ hệ thống giáo dục của đối tác.

  1. Một khoảng trống trong nguồn nhân lực quốc tế hóa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam

Trong nhiều thập niên qua, Việt Nam đã có một số lượng đáng kể sinh viên và cán bộ được đào tạo tại các quốc gia có nền giáo dục phát triển như Australia, Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Canada, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, v.v.

Đây là một nguồn nhân lực có giá trị đối với quá trình phát triển và hội nhập quốc tế của nền giáo dục Việt Nam.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận một thực tế: Phần lớn hoạt động du học của Việt Nam tập trung vào giáo dục đại học, trong khi số người được đào tạo và có kinh nghiệm chuyên sâu về hệ thống giáo dục nghề nghiệp quốc tế còn tương đối hạn chế.

Ngay cả đối với những người đã từng theo học các chương trình giáo dục nghề nghiệp ở nước ngoài, việc hoàn thành một khóa học không đồng nghĩa với việc hiểu rõ cấu trúc, nguyên lý và cơ chế vận hành của hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại quốc gia đó.

Chẳng hạn, một sinh viên tốt nghiệp chương trình Diploma tại Australia có thể có kiến thức và kỹ năng chuyên môn tốt trong ngành nghề đã học, nhưng chưa chắc đã hiểu đầy đủ về:

  • Cơ cấu quản lý và hệ thống pháp lý điều hành giáo dục nghề nghiệp Australia.
  • Khung trình độ quốc gia và mối quan hệ giữa các loại văn bằng.
  • Cách xây dựng chương trình dựa trên các đơn vị năng lực (Units of Competency).
  • Phương pháp tổ chức đào tạo và đánh giá dựa trên năng lực (Competency-Based
    Training and Assessment).
  • Hệ thống bảo đảm chất lượng, kiểm soát đánh giá và trách nhiệm của các tổ chức
    đào tạo đã đăng ký (RTOs).
  • Cơ chế công nhận kết quả học tập, kinh nghiệm và năng lực đã có (Recognition of
    Prior Learning – RPL).

Đây là những kiến thức thường chỉ được hình thành thông qua quá trình nghiên cứu chuyên sâu hoặc trực tiếp tham gia quản lý, thiết kế chương trình, giảng dạy, đánh giá và bảo đảm chất lượng trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Vì vậy, cần phân biệt ba cấp độ hiểu biết:

Thứ nhất, hiểu biết về chuyên môn nghề nghiệp. Đây là kiến thức và kỹ năng mà người học tiếp thu trong quá trình đào tạo để thực hiện một nghề hoặc công việc cụ thể.

Thứ hai, hiểu biết về hoạt động đào tạo nghề. Đây là kiến thức và kinh nghiệm về thiết kế chương trình, tổ chức giảng dạy, hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả học tập.

Thứ ba, hiểu biết về hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Đây là sự hiểu biết toàn diện về cấu trúc hệ thống, khung trình độ, chính sách, pháp luật, cơ chế quản trị, tiêu chuẩn đào tạo, hệ thống bảo đảm chất lượng và mối quan hệ giữa giáo dục với thị trường lao động.

Cả ba cấp độ đều quan trọng, nhưng cấp độ thứ ba đặc biệt cần thiết đối với những người tham gia hoạch định chính sách, quản lý cơ sở giáo dục và xây dựng các chương trình hợp tác quốc tế.

Một quốc gia có thể có nhiều người được đào tạo ở nước ngoài nhưng vẫn thiếu đội ngũ chuyên gia am hiểu sâu về hệ thống giáo dục nghề nghiệp quốc tế.

Đây là một khoảng trống cần được quan tâm trong quá trình quốc tế hóa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. Do đó, bên cạnh việc khuyến khích sinh viên và giảng viên học tập ở nước ngoài, Việt Nam cần chú trọng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia phát triển chương trình, chuyên gia đánh giá năng lực và chuyên gia bảo đảm chất lượng có kiến thức hệ thống và kinh nghiệm thực tiễn trong giáo dục nghề nghiệp quốc tế.

Các chương trình hợp tác quốc tế, đặc biệt là giáo dục xuyên quốc gia (TNE), cần được thiết kế không chỉ nhằm đào tạo người học mà còn để chuyển giao kiến thức hệ thống, phát triển năng lực quản trị và xây dựng đội ngũ chuyên gia giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam.

Đây chính là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam từng bước chuyển từ vị trí tiếp nhận chương trình đào tạo nước ngoài sang vị trí đối tác có năng lực chủ động thiết kế, quản lý và phát triển các chương trình giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc tế.

  1. Giáo dục xuyên quốc gia (TNE): Một phương tiện quan trọng để quốc tế hóa giáo dục nghề nghiệp

Giáo dục xuyên quốc gia là hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục trong đó người học được tiếp cận chương trình hoặc văn bằng của một quốc gia thông qua các hoạt động đào tạo được thực hiện toàn bộ hoặc một phần tại quốc gia khác.

TNE không đơn thuần là việc nhập khẩu chương trình giảng dạy hoặc cấp bằng nước ngoài. Khi được thiết kế và triển khai phù hợp, TNE có thể trở thành một quá trình hợp tác lâu dài, trong đó các cơ sở giáo dục cùng phát triển năng lực tổ chức, giảng dạy, đánh giá và bảo đảm chất lượng.

Đối với giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, TNE có thể mang lại một số lợi ích quan trọng.

Trước hết, TNE tạo cơ hội tiếp cận trực tiếp với các tiêu chuẩn đào tạo quốc tế.

Thông qua quá trình phối hợp xây dựng và triển khai chương trình, đội ngũ quản lý và giảng viên Việt Nam có điều kiện tìm hiểu cách thức xác định chuẩn đầu ra, tổ chức đào tạo và đánh giá năng lực của đối tác.

Thứ hai, TNE góp phần phát triển năng lực của chính cơ sở giáo dục Việt Nam.

Một chương trình hợp tác có chất lượng không chỉ đào tạo người học mà còn có thể hỗ trợ phát triển đội ngũ giảng viên, chuyên gia đánh giá, cán bộ quản lý và hệ thống bảo đảm chất lượng.

Thứ ba, TNE mở rộng cơ hội học tập quốc tế với chi phí phù hợp hơn.

Người học có thể hoàn thành một phần đáng kể chương trình tại Việt Nam, giảm chi phí sinh hoạt và học tập ở nước ngoài, đồng thời có cơ hội tiếp cận các chương trình và tiêu chuẩn quốc tế.

Thứ tư, TNE có thể hỗ trợ xây dựng những lộ trình học tập và nghề nghiệp linh hoạt.

Tùy theo chương trình và thỏa thuận giữa các đối tác, người học có thể được xem xét công nhận kết quả học tập, tiếp tục học lên trình độ cao hơn hoặc chuyển tiếp sang các cơ sở đào tạo khác.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các lợi ích này không tự động phát sinh từ việc ký kết một thỏa thuận hợp tác.

TNE chỉ thực sự có giá trị khi các đối tác có năng lực triển khai, xác định rõ trách nhiệm và tuân thủ các quy định pháp luật, tiêu chuẩn đào tạo và yêu cầu bảo đảm chất lượng có liên quan của cả hai quốc gia.

  1. Từ hợp tác mang tính hình thức sang hợp tác phát triển năng lực thể chế

Một vấn đề cần được quan tâm là làm thế nào để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các trường cao đẳng và cơ sở đào tạo quy mô vừa và nhỏ, có thể tham gia hợp tác quốc tế một cách hiệu quả và phù hợp với nguồn lực của mình.

Không phải cơ sở nào cũng có đủ điều kiện để ngay lập tức triển khai một chương trình đào tạo quốc tế hoàn chỉnh. Vì vậy, một hướng tiếp cận khả thi là thực hiện hợp tác theo từng giai đoạn.

Giai đoạn 1 – Tìm hiểu và đánh giá mức độ sẵn sàng.

Nhà trường đánh giá năng lực hiện tại về quản trị, chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, ngoại ngữ, hệ thống đánh giá và bảo đảm chất lượng.

Giai đoạn 2 – Lựa chọn đối tác và mô hình hợp tác phù hợp.

Việc lựa chọn không chỉ dựa vào uy tín hoặc tên tuổi của đối tác nước ngoài, mà còn phải xét đến sự tương thích về mục tiêu, ngành nghề đào tạo, nguồn lực và năng lực triển khai.

Giai đoạn 3 – Xây dựng năng lực và chuẩn bị triển khai.

Hai bên phối hợp phát triển chương trình, tài liệu, đội ngũ giảng viên, hệ thống đánh giá và các quy trình quản lý chất lượng cần thiết.

Giai đoạn 4 – Triển khai thí điểm và đánh giá kết quả.

Chương trình được thực hiện với quy mô phù hợp, có cơ chế giám sát, đánh giá và điều chỉnh trước khi mở rộng.

Giai đoạn 5 – Phát triển quan hệ hợp tác bền vững.

Khi đã xây dựng được năng lực và sự tin cậy, các đối tác có thể từng bước mở rộng ngành nghề, quy mô đào tạo và những hình thức hợp tác khác.

Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro, tránh đầu tư dàn trải và tạo điều kiện để nhà trường phát triển năng lực nội tại thay vì phụ thuộc lâu dài vào đối tác nước ngoài.

  1. Vai trò của các tổ chức tư vấn và hỗ trợ hợp tác giáo dục quốc tế

Một trong những trở ngại đối với các chương trình hợp tác quốc tế là khoảng cách về kiến thức, kinh nghiệm, nguồn lực và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các đối tác.

Để thu hẹp khoảng cách này, cần có những cơ chế hỗ trợ chuyên môn trong quá trình chuẩn bị, thiết lập và triển khai hợp tác.

Các tổ chức tư vấn có kinh nghiệm thực tế trong cả hai hệ thống giáo dục có thể đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ các cơ sở đào tạo đánh giá mức độ sẵn sàng, tìm kiếm đối tác, xây dựng mô hình hợp tác và phát triển các hệ thống quản lý, đánh giá và bảo đảm chất lượng phù hợp.

Từ kinh nghiệm hoạt động trong giáo dục nghề nghiệp Australia trong hơn hai mươi năm qua và phát triển các chương trình hợp tác đào tạo với Việt Nam, người viết đang xây dựng một phương pháp tiếp cận theo từng giai đoạn, chú trọng đến năng lực thể chế, tính khả thi và sự phát triển bền vững của quan hệ hợp tác.

Trọng tâm của phương pháp này là hỗ trợ các cơ sở giáo dục Việt Nam hiểu rõ hệ thống giáo dục của đối tác, tự đánh giá khả năng tham gia hợp tác quốc tế và từng bước xây dựng năng lực cần thiết để triển khai các chương trình TNE.

Bên cạnh hoạt động tư vấn, người viết còn biên soạn và phổ biến những tài liệu hướng dẫn về hệ thống giáo dục Australia, khung trình độ, phương pháp đánh giá năng lực và mô hình hợp tác quốc tế. Đây là phần quan trọng nhằm hỗ trợ các cơ sở giáo dục tiếp cận thông tin chuyên môn một cách có hệ thống.

Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra sự phụ thuộc vào tổ chức tư vấn hay đối tác nước ngoài, mà là giúp các cơ sở giáo dục Việt Nam từng bước nâng cao năng lực tự chủ trong hợp tác quốc tế.

  1. Một số kiến nghị nhằm thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam

Từ những phân tích trên, người viết xin đề xuất một số định hướng có thể xem xét trong quá trình đổi mới giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.

Thứ nhất, xây dựng các chương trình nâng cao nhận thức và năng lực về hệ thống giáo dục nghề nghiệp quốc tế dành cho lãnh đạo, cán bộ quản lý, giảng viên và chuyên gia đánh giá của các cơ sở đào tạo.

Thứ hai, khuyến khích hợp tác quốc tế theo hướng phát triển năng lực thể chế, thay vì chỉ tập trung vào chuyển giao công nghệ, chương trình hoặc văn bằng.

Thứ ba, tăng cường áp dụng phương pháp đào tạo và đánh giá dựa trên năng lực, gắn với tiêu chuẩn nghề nghiệp, yêu cầu thực tế của doanh nghiệp và khả năng làm việc của người học.

Thứ tư, hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xây dựng chiến lược quốc tế hóa phù hợp với quy mô, nguồn lực và định hướng phát triển của từng cơ sở. Đặc biệt cần quan tâm đến các trường cao đẳng và cơ sở đào tạo quy mô ở tầm vóc vừa và nhỏ.

Thứ năm, khuyến khích triển khai các chương trình TNE thí điểm có kiểm soát, với cơ chế đánh giá chất lượng, phân định trách nhiệm rõ ràng và khả năng nhân rộng khi đạt kết quả tích cực.

Thứ sáu, xây dựng những mạng lưới hợp tác giữa cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ chuyên môn của Việt Nam và nước ngoài, nhằm tạo điều kiện chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và cơ hội phát triển.

Những định hướng này cần được triển khai phù hợp với chính sách, pháp luật và điều kiện thực tế của Việt Nam, đồng thời bảo đảm sự tham gia chủ động của các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp.

  1. Kết luận: Hội nhập quốc tế phải bắt đầu từ sự hiểu biết và năng lực nội tại

Kết quả tham dự WorldSkills 2026 là một dịp quan trọng để nhìn nhận lại những thành tựu, hạn chế và cơ hội phát triển của giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.

Những nhận định và định hướng của Thứ trưởng Lê Quân về đổi mới công nghệ, tăng cường hợp tác quốc tế và phát triển kỹ năng nghề đã đặt ra những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và triển khai.

Tuy nhiên, để thu hẹp khoảng cách với các nền giáo dục nghề nghiệp tiên tiến, Việt Nam cần một cách tiếp cận toàn diện hơn.

Đó là sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ, phát triển kỹ năng chuyên môn và kỹ năng mềm, cải tiến chương trình, đổi mới phương pháp đánh giá, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng.

Đặc biệt, hợp tác quốc tế cần được xem là một quá trình học hỏi, tiếp nhận, thích ứng và phát triển năng lực, chứ không chỉ là hoạt động chuyển giao chương trình hoặc công nghệ.

Giáo dục xuyên quốc gia (TNE), nếu được tổ chức phù hợp, có thể trở thành một phương tiện quan trọng để thực hiện quá trình này.

Muốn hội nhập thành công, trước hết phải hiểu mình, hiểu đối tác và hiểu hệ thống giáo dục mà mình muốn tiếp cận. Muốn phát triển bền vững, không thể chỉ học cách người khác làm, mà phải hiểu vì sao họ làm như vậy, hệ thống nào bảo đảm chất lượng của họ và làm thế nào để vận dụng những kinh nghiệm đó phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đó có lẽ cũng là một trong những ý nghĩa sâu xa nhất trong thông điệp của GSTS Lê Quân: Không thể học lỏm trong đào tạo và phát triển kỹ năng nghề.

TS Mai Viết Thủy

Bình luận đã đóng.