Hotline: 
Trong nhiều năm, lao động có tay nghề và kinh nghiệm thường được xem là nhóm có lợi thế trên thị trường việc làm. Tuy nhiên, chuyển đổi số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang khiến lợi thế này không còn mang tính “bảo đảm”. Khi yêu cầu công việc thay đổi nhanh hơn khả năng thích nghi, ngay cả những người đã có nhiều năm kinh nghiệm cũng có thể đứng trước nguy cơ mất việc.
Tay nghề từng là lợi thế, nay chưa chắc đủ
Có một thực tế đang ngày càng rõ trên thị trường lao động: sở hữu một kỹ năng nhất định không đồng nghĩa với việc người lao động có thể duy trì công việc trong thời gian dài.
Trước đây, một người có tay nghề, nhiều năm kinh nghiệm thường được doanh nghiệp đánh giá cao bởi họ có thể đảm nhận công việc ổn định, ít cần đào tạo lại và có khả năng xử lý những tình huống phát sinh trong thực tế. Nhưng khi công nghệ thay đổi cách thức tổ chức sản xuất và vận hành doanh nghiệp, chính những kỹ năng từng tạo nên lợi thế ấy có thể dần trở nên lạc hậu.
Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm máy móc hay phần mềm vào nơi làm việc. Nó đang làm thay đổi cả cách doanh nghiệp tổ chức công việc và xác định một người lao động cần biết những gì.
Ở nhiều vị trí như kế toán, nhân sự, vận hành, marketing…, phần mềm, tự động hóa và AI đang tham gia ngày càng sâu vào những công việc trước đây vốn cần nhiều lao động thực hiện. Điều này đồng nghĩa với việc một số nhiệm vụ có tính lặp lại được rút ngắn hoặc thay thế, trong khi những yêu cầu mới lại xuất hiện.
Kinh nghiệm nhiều năm không còn là “tấm vé an toàn”
Điều đáng chú ý là nguy cơ mất việc không chỉ xuất hiện ở nhóm lao động phổ thông hoặc những người chưa được đào tạo bài bản. Ngay cả lao động có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm lâu năm cũng có thể gặp khó khăn nếu kỹ năng không được cập nhật.
Một người có thể rất giỏi một công việc theo cách truyền thống, nhưng nếu doanh nghiệp chuyển sang quy trình số hóa, sử dụng hệ thống tự động hoặc ứng dụng AI, họ sẽ phải học thêm những phương pháp làm việc mới.
Vấn đề vì thế không còn nằm ở câu hỏi “người lao động có kỹ năng hay không?”, mà là “những kỹ năng đó còn phù hợp với công việc trong tương lai hay không?”
Đây cũng là lý do thị trường lao động ngày càng coi trọng khả năng học hỏi và thích nghi. Kỹ năng nghề vẫn rất quan trọng, nhưng cần được đặt trong một quá trình cập nhật liên tục.
Công nghệ thay đổi công việc, không chỉ thay thế con người
Một cách nhìn đơn giản cho rằng AI và tự động hóa sẽ lấy đi việc làm của con người. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn.
Công nghệ có thể thay thế một số nhiệm vụ, nhưng đồng thời cũng tạo ra những yêu cầu công việc mới. Người lao động có khả năng sử dụng công nghệ, phân tích thông tin, xử lý vấn đề và phối hợp với các công cụ số sẽ có nhiều cơ hội thích ứng hơn.
Điều này đặc biệt rõ trong các công việc văn phòng. Một nhân viên trước đây dành nhiều thời gian nhập liệu, tổng hợp báo cáo hoặc xử lý những công việc lặp đi lặp lại có thể phải chuyển sang những nhiệm vụ đòi hỏi khả năng phân tích, kiểm soát chất lượng và ra quyết định.
Nói cách khác, công nghệ không chỉ đặt ra câu hỏi ai sẽ mất việc, mà còn đặt ra câu hỏi ai có thể chuyển sang làm những công việc có giá trị cao hơn.
Học lại không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu
Đối với người lao động, bài toán lớn nhất trong giai đoạn hiện nay có lẽ không phải là cạnh tranh với máy móc, mà là tránh để kỹ năng của mình trở nên lỗi thời.
Một người thợ có kinh nghiệm cần làm quen với máy móc và quy trình sản xuất mới. Nhân viên văn phòng cần biết sử dụng các nền tảng số và công cụ AI. Người làm quản lý cũng phải thay đổi cách tổ chức công việc khi dữ liệu và công nghệ ngày càng tham gia sâu vào quá trình ra quyết định.
Việc học vì thế không nên chỉ được hiểu là quay trở lại trường lớp để lấy thêm một bằng cấp. Quan trọng hơn là khả năng học đúng thứ thị trường đang cần, bổ sung kỹ năng mới trên nền tảng kinh nghiệm đã có.
Đây cũng là hướng giúp người lao động biến kinh nghiệm thành lợi thế thay vì trở thành rào cản. Một người có 10 năm kinh nghiệm trong nghề và đồng thời biết sử dụng công nghệ mới sẽ có lợi thế khác hoàn toàn so với người chỉ dựa vào những phương pháp đã quen thuộc trong suốt 10 năm đó.
Doanh nghiệp cũng phải tham gia vào quá trình nâng cấp kỹ năng
Trách nhiệm thích ứng không thể đặt hoàn toàn lên vai người lao động.
Khi công nghệ thay đổi nhanh, doanh nghiệp cũng cần có chính sách đào tạo, đào tạo lại và bố trí lại lao động phù hợp. Nếu chỉ thay thế những người không còn đáp ứng yêu cầu bằng nhân sự mới, doanh nghiệp có thể giải quyết được nhu cầu trước mắt nhưng cũng có nguy cơ đánh mất nguồn nhân lực giàu kinh nghiệm.
Đào tạo lại vì thế có thể trở thành giải pháp cân bằng giữa yêu cầu đổi mới công nghệ và nhu cầu duy trì việc làm.
Đặc biệt, với những lao động đã lớn tuổi hoặc có thâm niên nghề nghiệp, việc được tạo cơ hội học thêm kỹ năng số, làm quen với công nghệ và chuyển sang những nhiệm vụ phù hợp có thể giúp họ tiếp tục đóng góp thay vì bị đẩy ra khỏi thị trường lao động.
“Có kỹ năng” phải đi cùng “có khả năng thích ứng”
Thị trường việc làm đang chuyển từ quan niệm “có một nghề là đủ” sang “có năng lực học và thích ứng với nghề”.
Một kỹ năng có thể giúp người lao động tìm được việc hôm nay, nhưng khả năng cập nhật kỹ năng mới mới quyết định họ có thể tiếp tục đứng vững trong những năm tới hay không.
Trong bối cảnh AI, tự động hóa và chuyển đổi số tiếp tục thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, người lao động cần chuẩn bị cho một thị trường mà công việc có thể thay đổi ngay cả khi ngành nghề vẫn còn đó.
Vì vậy, thay vì chỉ lo lắng về nguy cơ mất việc do công nghệ, điều quan trọng hơn là chủ động chuẩn bị cho những thay đổi ấy. Tay nghề, kinh nghiệm vẫn là vốn quý, nhưng khi được kết hợp với kỹ năng số, khả năng học hỏi và tư duy thích ứng, đó mới thực sự trở thành lợi thế bền vững của người lao động.
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.