Hotline: 
Dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang thu hút sự quan tâm của giới học thuật với nhiều đề xuất theo hướng nâng cao chất lượng đào tạo.
Những thay đổi như yêu cầu nghiên cứu sinh học tập toàn thời gian, nâng chuẩn đối với người hướng dẫn và siết chặt điều kiện bảo đảm chất lượng được kỳ vọng sẽ góp phần khắc phục những hạn chế tồn tại nhiều năm, đồng thời đưa hoạt động đào tạo tiến sĩ tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định nghiên cứu sinh phải dành phần lớn thời gian học tập, nghiên cứu trực tiếp tại cơ sở đào tạo. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc học toàn thời gian không chỉ giúp nghiên cứu sinh tập trung cho hoạt động nghiên cứu mà còn tạo điều kiện tham gia các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, hội thảo khoa học và các hoạt động học thuật khác. Đây là môi trường quan trọng để hình thành năng lực nghiên cứu độc lập – yêu cầu cốt lõi của đào tạo trình độ tiến sĩ.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng nâng tiêu chuẩn đối với người hướng dẫn nghiên cứu sinh. Không chỉ đáp ứng các điều kiện về học hàm, học vị và kinh nghiệm nghiên cứu, giảng viên hướng dẫn còn phải duy trì hoạt động khoa học thường xuyên, có công bố quốc tế hoặc các kết quả nghiên cứu đáp ứng yêu cầu của từng lĩnh vực. Việc nâng chuẩn người hướng dẫn được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng học thuật, bởi người hướng dẫn giữ vai trò quyết định trong quá trình hình thành năng lực nghiên cứu của nghiên cứu sinh.
Trong nhiều năm qua, quy mô đào tạo tiến sĩ ở Việt Nam tăng đáng kể, song chất lượng vẫn là vấn đề được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm. Không ít ý kiến cho rằng vẫn còn tình trạng đào tạo theo hướng hoàn thành chương trình hơn là tạo ra những nhà khoa học có năng lực nghiên cứu thực sự. Một số luận án còn hạn chế về tính mới, giá trị ứng dụng hoặc công bố quốc tế, trong khi điều kiện nghiên cứu giữa các cơ sở đào tạo chưa đồng đều.
Vì vậy, việc điều chỉnh quy chế lần này không chỉ nhằm siết điều kiện đầu vào hay quá trình đào tạo, mà hướng đến xây dựng môi trường nghiên cứu nghiêm túc và chuyên nghiệp hơn. Khi nghiên cứu sinh được làm việc thường xuyên trong các nhóm nghiên cứu, có sự hướng dẫn sát sao của các nhà khoa học có năng lực và được tiếp cận cơ sở vật chất phù hợp, chất lượng luận án cũng như năng lực nghiên cứu sẽ có cơ hội được nâng lên.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng nâng chuẩn cần đi đôi với đầu tư nguồn lực. Yêu cầu nghiên cứu sinh học toàn thời gian sẽ chỉ phát huy hiệu quả nếu các trường đại học có đủ phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu mạnh, đề tài khoa học và cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp. Đối với nhiều nghiên cứu sinh đang là giảng viên hoặc cán bộ nghiên cứu, việc dành toàn bộ thời gian cho chương trình đào tạo cũng đòi hỏi các cơ sở sử dụng lao động có chính sách tạo điều kiện về thời gian và thu nhập.
Một nội dung khác được đánh giá cao là việc tăng cường trách nhiệm của cơ sở đào tạo trong kiểm soát chất lượng. Thay vì chỉ chú trọng khâu tuyển sinh hoặc bảo vệ luận án, các trường cần xây dựng hệ thống giám sát toàn bộ quá trình đào tạo, từ lựa chọn đề tài, đánh giá tiến độ nghiên cứu đến công bố kết quả khoa học. Đây là cách tiếp cận đang được nhiều trường đại học trên thế giới áp dụng nhằm bảo đảm mỗi luận án tiến sĩ đều tạo ra giá trị khoa học và giá trị thực tiễn.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, chất lượng đội ngũ tiến sĩ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những nhà khoa học được đào tạo bài bản sẽ là lực lượng nòng cốt trong các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các ngành công nghiệp có hàm lượng tri thức cao.
Nâng chuẩn đào tạo tiến sĩ vì thế không nên được nhìn nhận đơn thuần là tăng thêm điều kiện hay yêu cầu đối với người học và giảng viên. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ tư duy đào tạo theo số lượng sang phát triển chất lượng, lấy năng lực nghiên cứu, giá trị khoa học và đóng góp cho phát triển đất nước làm thước đo. Khi chất lượng trở thành mục tiêu xuyên suốt, hệ thống đào tạo tiến sĩ của Việt Nam sẽ có thêm cơ hội hội nhập sâu hơn với nền giáo dục đại học và khoa học quốc tế.
Bảo Minh
Bài liên quan
