Hotline: 
Một công việc chăm sóc người cao tuổi, vốn lâu nay thường được nhìn như một nghề thiên về sự tận tâm và tình cảm, đang dần trở thành một lĩnh vực nghề nghiệp có yêu cầu chuyên môn rõ ràng và giá trị kinh tế ngày càng cao. Tại Nhật Bản, nơi dân số già hóa nhanh, nhu cầu nhân lực chăm sóc người cao tuổi đang mở ra cơ hội đáng kể cho lao động Việt Nam.
Mới đây, Sở Nội vụ TPHCM thông tin tuyển chọn ứng viên điều dưỡng và nhân viên chăm sóc sang Nhật Bản làm việc theo Chương trình EPA khóa 15. Đây là chương trình được triển khai trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản, với mục tiêu đào tạo và đưa ứng viên Việt Nam đủ điều kiện sang Nhật Bản làm việc trong lĩnh vực chăm sóc y tế.
Điểm đáng chú ý là thu nhập. Theo thông tin tuyển chọn, ứng viên điều dưỡng có thu nhập bình quân khoảng 248.000 yên/tháng, tương đương hơn 40 triệu đồng, đã bao gồm phụ cấp và thưởng. Với nhân viên chăm sóc, mức thu nhập bình quân khoảng 305.000 yên/tháng, tương đương hơn 50 triệu đồng.
Nhưng nếu chỉ nhìn vào con số 50 triệu đồng, có thể bỏ qua câu chuyện quan trọng hơn phía sau: một nghề chăm sóc đang được thị trường lao động quốc tế định giá ngày càng cao.
Khi chăm sóc người già trở thành một nghề chuyên nghiệp
Công việc của nhân viên chăm sóc tại Nhật Bản không đơn giản là hỗ trợ người già trong sinh hoạt hàng ngày. Theo chương trình tuyển chọn, người lao động phải thực hiện nhiều công việc như hỗ trợ di chuyển, tắm, thay quần áo, ăn uống, vệ sinh; đồng thời giao tiếp, xây dựng quan hệ, tư vấn, quan sát tình trạng tinh thần và sức khỏe của người được chăm sóc.
Đối với ứng viên điều dưỡng, yêu cầu còn rộng hơn, từ chăm sóc sinh hoạt, chăm sóc theo tình trạng bệnh, hỗ trợ ăn uống, vận chuyển bệnh nhân và mẫu xét nghiệm đến tiếp nhận thuốc, vệ sinh phòng bệnh và dụng cụ y tế.
Những công việc ấy cho thấy chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ dựa vào sự khéo léo hay lòng thương người. Người làm nghề cần kiến thức, kỹ năng thực hành, khả năng giao tiếp, tính kiên nhẫn, kỷ luật và khả năng xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình chăm sóc.
Đó cũng là lý do việc chuẩn bị nhân lực cho lĩnh vực này cần được nhìn nhận như một hoạt động đào tạo nghề nghiêm túc.
Cơ hội không nằm ở “đi Nhật”, mà ở một nghề đang lên
Chương trình EPA khóa 15 dự kiến tuyển 150 ứng viên chuyên ngành điều dưỡng, điều dưỡng đa khoa. Người tham gia được đào tạo tiếng Nhật trong 12 tháng tại Việt Nam, được hỗ trợ chi phí ăn, ở, học tập và trợ cấp sinh hoạt trong thời gian đào tạo; đồng thời được đài thọ vé máy bay khứ hồi. Đây là chương trình phi lợi nhuận và người lao động không phải trả chi phí dịch vụ.
Những điều kiện này tạo ra một cơ hội đáng chú ý cho người lao động Việt Nam, nhất là những người đã được đào tạo về điều dưỡng và muốn tìm kiếm môi trường nghề nghiệp quốc tế.
Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của chương trình nằm ở việc người lao động có thể tích lũy kinh nghiệm trong một hệ thống chăm sóc người cao tuổi phát triển, làm việc theo quy trình và tiêu chuẩn nghề nghiệp tương đối chặt chẽ.
Đến nay, chương trình EPA đã có 2.071 ứng viên của 13 khóa xuất cảnh sang Nhật Bản làm việc. Theo thông tin từ chương trình, các cơ sở tiếp nhận đánh giá tích cực về tay nghề chuyên môn, tinh thần, thái độ làm việc, tính kỷ luật và trình độ tiếng Nhật của người lao động Việt Nam.
Như vậy, câu chuyện không chỉ là đưa thêm lao động ra nước ngoài. Đó còn là quá trình tích lũy vốn nghề nghiệp và vốn kỹ năng cho người lao động.
Già hóa dân số đang tạo ra những nghề mới
Nhật Bản là một trong những quốc gia điển hình cho xu hướng già hóa dân số. Khi số lượng người cao tuổi tăng lên, nhu cầu chăm sóc dài hạn cũng tăng theo.
Đây là một thay đổi có ý nghĩa lớn đối với thị trường lao động quốc tế. Khi dân số già hóa, một số nghề từng được xem là công việc dịch vụ thông thường sẽ trở thành những nghề thiết yếu, đòi hỏi chuyên môn và có nhu cầu nhân lực ổn định.
Chăm sóc người cao tuổi là một trong số đó. Điều này cũng gợi mở một hướng đi cho Việt Nam khi nước ta đang bước vào giai đoạn già hóa dân số. Thị trường chăm sóc người cao tuổi trong nước chắc chắn sẽ thay đổi cùng với sự thay đổi về cơ cấu dân số.
Những mô hình chăm sóc chuyên nghiệp, dịch vụ chăm sóc tại nhà, cơ sở dưỡng lão, phục hồi chức năng và các dịch vụ hỗ trợ người cao tuổi có thể tạo ra nhu cầu về một lực lượng lao động mới. Nếu chuẩn bị sớm, Việt Nam không chỉ có thể đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có khả năng đào tạo nhân lực phục vụ thị trường quốc tế.
“Ngoại ngữ + kỹ năng nghề” tạo ra giá trị khác biệt
Một trong những yêu cầu đặc biệt của chương trình EPA là người lao động phải trải qua quá trình đào tạo tiếng Nhật trước khi sang làm việc. Điều này cho thấy một thực tế ngày càng rõ trên thị trường lao động quốc tế: tay nghề thôi chưa đủ.
Một điều dưỡng giỏi nhưng không thể giao tiếp với người bệnh và đồng nghiệp sẽ khó phát huy đầy đủ năng lực. Một nhân viên chăm sóc có kỹ năng nhưng không hiểu ngôn ngữ, văn hóa và quy trình của nơi làm việc cũng khó thích nghi.
Ngoại ngữ vì thế không chỉ là một “điều kiện để đi nước ngoài”. Nó trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp. Đây là bài học quan trọng đối với đào tạo nhân lực hiện nay. Thay vì tách rời chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng mềm, chương trình đào tạo nghề cần tích hợp các năng lực này để người học có thể bước thẳng vào môi trường làm việc thực tế.
Đặc biệt với những nghề chăm sóc, kỹ năng giao tiếp và ứng xử có thể quan trọng không kém kiến thức chuyên môn. Người lao động làm việc với người cao tuổi không chỉ thực hiện một quy trình kỹ thuật, mà còn phải tạo dựng sự tin cậy và cảm giác an toàn cho người được chăm sóc.
Một nghề đòi hỏi cả chuyên môn và lòng nhân ái
Chăm sóc người cao tuổi là một trong những công việc khó có thể hoàn toàn thay thế bằng máy móc. Công nghệ có thể hỗ trợ theo dõi sức khỏe, cảnh báo nguy cơ té ngã, quản lý hồ sơ hay tự động hóa một số công việc, nhưng sự giao tiếp, động viên, chia sẻ và thấu hiểu vẫn cần con người. Điều đó khiến nghề chăm sóc có một vị trí đặc biệt trong bức tranh việc làm tương lai.
Trong khi nhiều công việc đang đứng trước nguy cơ tự động hóa một phần, những nghề gắn với nhu cầu chăm sóc con người có thể tiếp tục duy trì nhu cầu nhân lực. Nhưng điều đó không có nghĩa đây là những công việc đơn giản.
Ngược lại, càng chuyên nghiệp hóa, yêu cầu đối với người làm nghề càng cao. Người lao động cần được đào tạo bài bản về chăm sóc, sức khỏe, an toàn, tâm lý, giao tiếp và đạo đức nghề nghiệp. Họ cũng cần có khả năng học hỏi liên tục khi các tiêu chuẩn chăm sóc thay đổi.
Từ xuất khẩu lao động đến phát triển nguồn nhân lực
Một cách nhìn khác về những chương trình đưa điều dưỡng và nhân viên chăm sóc sang Nhật Bản là xem đây như một hình thức phát triển nguồn nhân lực, thay vì chỉ đơn thuần là đưa người lao động ra nước ngoài.
Một người trẻ sang Nhật làm việc vài năm có thể tích lũy thu nhập, ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm làm việc quốc tế. Nếu những năng lực đó được mang trở lại Việt Nam, họ có thể trở thành lực lượng quan trọng cho ngành chăm sóc người cao tuổi trong nước.
Khi đó, giá trị của một chương trình lao động ngoài nước không chỉ nằm ở số tiền người lao động gửi về, mà còn nằm ở những kỹ năng và kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình làm việc.
Đây cũng là hướng tiếp cận cần được chú ý khi Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào thị trường lao động quốc tế: thay vì chỉ đưa người lao động đi làm những công việc phổ thông, cần tăng tỷ trọng những nghề đòi hỏi kỹ năng và có khả năng tạo ra giá trị cao hơn.
Cơ hội cho một thế hệ lao động mới
Thông tin tuyển 150 ứng viên trong khóa EPA mới nhất có thể chỉ là một con số nhỏ so với quy mô thị trường lao động. Nhưng phía sau con số ấy là một xu hướng lớn hơn.
Già hóa dân số đang diễn ra ở nhiều quốc gia và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi sẽ tiếp tục tạo ra những thị trường việc làm mới. Những quốc gia chuẩn bị được nguồn nhân lực có chuyên môn sẽ có nhiều cơ hội hơn trong chuỗi cung ứng dịch vụ chăm sóc xuyên biên giới.
Với người lao động Việt Nam, đây là một lời gợi mở về cách lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai: không chỉ tìm một công việc có thu nhập tốt, mà tìm một nghề có nhu cầu dài hạn và có khả năng nâng cao giá trị của bản thân.
Nghề chăm sóc người cao tuổi có thể chưa phải lựa chọn đầu tiên của nhiều bạn trẻ. Nhưng khi xã hội già hóa, khi nhu cầu chăm sóc ngày càng chuyên nghiệp và khi thị trường lao động quốc tế sẵn sàng trả mức thu nhập cao cho những người có kỹ năng, nghề này đang dần bước ra khỏi vùng “việc làm phụ trợ” để trở thành một nghề nghiệp thực sự.
Và có lẽ đó mới là thông điệp đáng chú ý nhất từ câu chuyện 50 triệu đồng mỗi tháng: thị trường lao động tương lai sẽ trả giá cao hơn cho những kỹ năng mà xã hội ngày càng cần nhưng không dễ thay thế.
Phan Linh
Bài liên quan
