Hotline: 
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0 vừa được ban hành, tạo nền tảng chung để các hệ thống số trong toàn bộ hệ thống chính trị kết nối, chia sẻ dữ liệu và vận hành thống nhất. Đằng sau câu chuyện về hạ tầng, dữ liệu và công nghệ là một yêu cầu không kém phần quan trọng: nguồn nhân lực phải thay đổi như thế nào để thích ứng với một nền kinh tế ngày càng vận hành trên môi trường số?
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1425/QĐ-TTg về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0. Theo định hướng này, Khung kiến trúc là căn cứ để xây dựng, phát triển, nâng cấp và vận hành hạ tầng số, hệ thống số, nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số trong toàn bộ hệ thống chính trị.
Điểm cốt lõi của Khung kiến trúc là hướng tới một hệ thống thống nhất, đồng bộ, có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu, đồng thời hạn chế tình trạng mỗi cơ quan đầu tư một hệ thống riêng biệt, gây trùng lặp và lãng phí nguồn lực.
Nhìn từ góc độ thị trường lao động, đây không chỉ là câu chuyện của các cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ. Khi dữ liệu trở thành một phần quan trọng của hoạt động quản trị và sản xuất, cách tổ chức công việc, yêu cầu kỹ năng và cả cơ hội nghề nghiệp của người lao động cũng sẽ thay đổi.
Không còn những “ốc đảo” dữ liệu
Một trong những vấn đề lớn của quá trình chuyển đổi số là tình trạng dữ liệu bị chia cắt giữa các hệ thống. Mỗi cơ quan, tổ chức có thể sử dụng một nền tảng hoặc cơ sở dữ liệu riêng, nhưng nếu những hệ thống này không thể kết nối và chia sẻ thì giá trị của dữ liệu bị hạn chế.
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được xây dựng để giải quyết chính vấn đề đó. Các hệ thống số, nền tảng và cơ sở dữ liệu được định hướng theo nguyên tắc kết nối, liên thông, chia sẻ và sử dụng chung, qua đó giảm đầu tư trùng lặp và tạo hiệu quả trên quy mô quốc gia.
Khi dữ liệu có thể lưu chuyển thuận lợi hơn giữa các hệ thống, phương thức quản lý cũng có thể thay đổi. Các quyết định được hỗ trợ bởi dữ liệu thực tế thay vì chỉ dựa vào báo cáo thủ công hoặc những thông tin đã có độ trễ.
Đây cũng là lý do một trong những nguyên tắc cốt lõi của Khung kiến trúc là lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành dựa trên dữ liệu theo thời gian thực.
Dữ liệu được định hướng quản trị theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác theo quy định.
AI sẽ ngày càng hiện diện trong công việc
Một điểm đáng chú ý khác là nguyên tắc “AI First” – ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành thông minh và tự động hóa.
Điều này cho thấy AI không còn được nhìn nhận đơn thuần như một công cụ thử nghiệm hoặc một công nghệ dành riêng cho ngành công nghệ thông tin. AI đang được đặt vào vị trí có thể hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động quản lý, phân tích, dự báo và cung cấp dịch vụ.
Trước đó, trong quá trình hoàn thiện Khung kiến trúc, Chính phủ cũng xác định đây là nền tảng để tăng cường quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu và ứng dụng AI; AI được định hướng trở thành một yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao năng lực phân tích, dự báo và tự động hóa.
Với thị trường lao động, sự thay đổi này có một hệ quả rõ ràng: kỹ năng số sẽ không còn là lợi thế riêng của một nhóm lao động mà ngày càng trở thành năng lực nền tảng của nhiều nghề nghiệp.
Nhân viên hành chính, kế toán, marketing, bán hàng, logistics, giáo viên, nhân viên y tế hay cán bộ quản lý… đều có thể phải làm việc với các hệ thống dữ liệu và công cụ AI ở những mức độ khác nhau.
Người lao động cần học cách làm việc cùng dữ liệu
Trong nền kinh tế truyền thống, một người lao động có thể hoàn thành công việc chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và quy trình có sẵn. Trong môi trường số, điều đó dần thay đổi.
Người lao động không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần hiểu dữ liệu, biết sử dụng các công cụ số và quan trọng hơn là biết đặt câu hỏi, kiểm tra thông tin và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Đây là điểm rất đáng chú ý bởi AI có thể tạo ra thông tin nhanh nhưng không đồng nghĩa mọi kết quả đều chính xác. Năng lực của con người vẫn nằm ở khả năng hiểu bối cảnh, đánh giá kết quả, nhận diện sai sót và quyết định cách áp dụng.
Nói cách khác, khi AI ngày càng mạnh, giá trị của người lao động có thể chuyển từ “làm tất cả bằng tay” sang biết giao việc cho công nghệ và kiểm soát kết quả do công nghệ tạo ra.
Kỹ năng số trở thành một phần của kỹ năng nghề
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số cũng đặt ra một vấn đề lớn đối với giáo dục và đào tạo nghề. Nếu công nghệ thay đổi cách doanh nghiệp vận hành thì chương trình đào tạo cũng không thể đứng yên.
Một kỹ thuật viên trong nhà máy hiện đại không chỉ cần biết vận hành thiết bị mà còn phải có khả năng làm việc với hệ thống điều khiển số, dữ liệu sản xuất và các công cụ phân tích.
Một nhân viên logistics không chỉ xử lý giấy tờ mà cần biết sử dụng hệ thống quản lý kho, theo dõi dữ liệu vận chuyển và khai thác các nền tảng số.
Một nhân viên văn phòng cũng ngày càng phải làm việc với hệ thống quản trị, dữ liệu dùng chung và các công cụ AI.
Vì vậy, kỹ năng số đang dần trở thành một phần của kỹ năng nghề, thay vì một nhóm kỹ năng bổ sung bên ngoài chuyên môn.
Cơ hội mới nhưng cũng tạo áp lực mới
Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, nhưng đồng thời cũng tạo sức ép đối với những vị trí công việc có tính chất lặp lại.
Khi hệ thống số và AI đảm nhiệm được nhiều công việc xử lý dữ liệu, nhập liệu, tổng hợp báo cáo hay những thao tác mang tính quy trình, doanh nghiệp có thể giảm nhu cầu đối với một số vị trí truyền thống.
Ngược lại, nhu cầu có thể tăng lên đối với những người có khả năng vận hành hệ thống, phân tích dữ liệu, phát triển công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và kết nối công nghệ với nghiệp vụ thực tế.
Điều này khiến khả năng học tập suốt đời trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét.
Một người có thể phù hợp với công việc hôm nay nhưng chưa chắc những kỹ năng đó vẫn đủ cho công việc sau vài năm nữa.
An toàn dữ liệu trở thành yêu cầu của mọi nghề nghiệp
Cùng với việc mở rộng kết nối và chia sẻ dữ liệu, vấn đề bảo mật cũng trở nên quan trọng hơn.
Khung kiến trúc xác định an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư là yêu cầu tiên quyết, xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời của hạ tầng, hệ thống, nền tảng và dịch vụ số, từ thiết kế, xây dựng đến vận hành, nâng cấp và kết thúc sử dụng.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với người lao động.
Bảo vệ dữ liệu không còn là trách nhiệm riêng của bộ phận công nghệ thông tin. Một nhân viên để lộ tài khoản, gửi nhầm dữ liệu hoặc sử dụng công cụ AI không đúng cách cũng có thể tạo ra rủi ro cho tổ chức.
Do đó, kỹ năng số trong tương lai sẽ bao gồm cả nhận thức về bảo mật, quyền riêng tư và trách nhiệm khi sử dụng dữ liệu.
Doanh nghiệp cũng phải đầu tư vào con người
Chuyển đổi số thành công không thể chỉ dựa vào việc mua thêm phần mềm hay xây dựng hệ thống mới.
Doanh nghiệp cần đồng thời đầu tư vào con người.
Một hệ thống hiện đại nhưng người sử dụng không có kỹ năng phù hợp sẽ khó tạo ra hiệu quả. Ngược lại, một đội ngũ có khả năng thích ứng, biết sử dụng dữ liệu và làm việc cùng AI sẽ giúp doanh nghiệp khai thác tốt hơn những khoản đầu tư cho công nghệ.
Đây là lúc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động trở thành một phần của chiến lược sản xuất, kinh doanh, chứ không chỉ là hoạt động phúc lợi.
Từ chuyển đổi số đến chuyển đổi cách làm việc
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số có thể được nhìn nhận như một “bản thiết kế chung”, giúp các hệ thống số không phát triển rời rạc mà hướng tới kết nối và sử dụng chung trên phạm vi quốc gia.
Nhưng một bản thiết kế dù tốt đến đâu cũng chỉ tạo ra giá trị khi được triển khai hiệu quả.
Ở phía sau những hệ thống số, cơ sở dữ liệu và nền tảng công nghệ vẫn là con người – những người xây dựng, vận hành, sử dụng và ra quyết định.
Vì vậy, câu chuyện lớn hơn của chuyển đổi số không chỉ là Việt Nam có bao nhiêu nền tảng, bao nhiêu cơ sở dữ liệu hay bao nhiêu hệ thống được kết nối.
Đó còn là câu chuyện người lao động có đủ năng lực để làm việc trong môi trường mới hay không, doanh nghiệp có sẵn sàng thay đổi cách tổ chức công việc hay không và hệ thống giáo dục – đào tạo có theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ hay không.
Nếu hạ tầng số là phần “cứng” của quốc gia số thì nguồn nhân lực số chính là phần “người” quyết định những hạ tầng ấy tạo ra giá trị đến đâu.
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số vì thế không chỉ mở ra một cách tổ chức mới cho dữ liệu và công nghệ. Xa hơn, nó đang góp phần định hình một thị trường lao động mới – nơi kỹ năng số, khả năng thích ứng, tư duy dữ liệu và năng lực làm việc cùng AI ngày càng trở thành những yếu tố quyết định giá trị của người lao động.
Phan Linh
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.