Đầu tư cho nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng: Xây nền cho sức cạnh tranh của nền kinh tế

Trong một nền kinh tế hiện đại, năng lực cạnh tranh không chỉ được quyết định bởi quy mô sản xuất hay trình độ công nghệ, mà còn nằm ở những “chuẩn mực” bảo đảm chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển nguồn nhân lực cho hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vì thế được xem là bước đi mang tính chiến lược, chuẩn bị nguồn lực cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Khi nhắc đến tiêu chuẩn, đo lường hay chất lượng, nhiều người thường nghĩ đây là lĩnh vực chuyên môn dành riêng cho các phòng thí nghiệm, cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp sản xuất. Thực tế, những yếu tố này hiện diện trong hầu hết các hoạt động của đời sống kinh tế – xã hội, từ một thiết bị y tế, một sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu cho đến linh kiện điện tử, thực phẩm hay các dịch vụ số.

Phía sau mỗi sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường luôn là cả một hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình kiểm định và đội ngũ nhân lực có đủ năng lực để vận hành hệ thống đó. Chính vì vậy, phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không chỉ là câu chuyện của một ngành, mà là điều kiện để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Đề án phát triển nguồn nhân lực cho hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

*Phát triển nguồn nhân lực cho hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng – Ảnh minh họa*

Khi “chuẩn” trở thành lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khoảng cách giữa các doanh nghiệp ngày càng không còn nằm ở giá thành đơn thuần. Điều mà các thị trường quốc tế quan tâm nhiều hơn là chất lượng, độ an toàn, khả năng truy xuất nguồn gốc, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về phát triển bền vững. Nói cách khác, tiêu chuẩn ngày nay không còn là “hàng rào kỹ thuật” mà đã trở thành “tấm hộ chiếu” để hàng hóa bước vào thị trường toàn cầu.

Không ít doanh nghiệp Việt Nam từng gặp khó khăn khi xuất khẩu chỉ vì chưa đáp ứng các yêu cầu về kiểm nghiệm, chứng nhận hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật của nước nhập khẩu. Trong khi đó, những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, đổi mới công nghệ và xây dựng đội ngũ chuyên gia lại có nhiều cơ hội mở rộng thị trường, nâng cao giá trị thương hiệu.

Điều này cho thấy, muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, không thể chỉ đầu tư vào máy móc hay công nghệ mà còn phải đầu tư cho con người – những người xây dựng, áp dụng và vận hành các tiêu chuẩn trong thực tiễn.

Thiếu nhân lực chất lượng cao là điểm nghẽn cần tháo gỡ

Việt Nam đã hình thành hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng tương đối đồng bộ trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế xanh và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đối với đội ngũ nhân lực cũng thay đổi rất nhanh.

Nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ cần cán bộ kiểm định hay kỹ thuật viên phòng thử nghiệm, mà còn cần những chuyên gia có khả năng xây dựng tiêu chuẩn, đánh giá sự phù hợp, quản trị chất lượng, phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống số và tham gia các hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế. Đó là những lĩnh vực đòi hỏi kiến thức liên ngành, kỹ năng thực hành và khả năng cập nhật liên tục với các chuẩn mực mới của thế giới.

Chính vì vậy, Đề án lần này đặt trọng tâm vào phát triển nguồn nhân lực theo hướng bài bản, đồng bộ, gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu, quản lý nhà nước và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Hình thành hệ sinh thái phát triển nhân lực

Điểm đáng chú ý của Đề án không chỉ nằm ở mục tiêu đào tạo thêm nhân lực, mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái phát triển nguồn nhân lực. Theo đó, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và cơ quan quản lý sẽ có sự kết nối chặt chẽ hơn trong việc xây dựng chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức và phát triển đội ngũ chuyên gia.

Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng học tập hiện đại cũng được khuyến khích nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nâng cao hiệu quả đào tạo và rút ngắn khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn với nội dung giảng dạy.

Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nhiều ngành nghề đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Kiến thức không còn mang tính cố định mà cần được cập nhật thường xuyên, trong khi kỹ năng thực hành và năng lực thích ứng ngày càng trở thành yếu tố quyết định.

Lợi ích không chỉ dành cho doanh nghiệp

Thoạt nhìn, Đề án có vẻ chủ yếu phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, tác động của nó rộng hơn nhiều. Khi hệ thống tiêu chuẩn được hoàn thiện và đội ngũ nhân lực đủ năng lực vận hành, doanh nghiệp sẽ giảm chi phí do sai lỗi kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Người tiêu dùng cũng được hưởng lợi thông qua những sản phẩm an toàn hơn, chất lượng ổn định hơn và minh bạch hơn về nguồn gốc. Đối với các trường đại học và cơ sở đào tạo, đây là cơ hội để đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường.

Xa hơn, khi Việt Nam có nhiều chuyên gia đủ trình độ tham gia xây dựng và hài hòa tiêu chuẩn quốc tế, tiếng nói của Việt Nam trong các tổ chức tiêu chuẩn hóa toàn cầu cũng sẽ được nâng cao. Đây là yếu tố có ý nghĩa lâu dài đối với quá trình hội nhập và phát triển.

Đầu tư hôm nay để tạo lợi thế ngày mai

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể về năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao, nền kinh tế sẽ không thể chỉ dựa vào lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên.

Động lực tăng trưởng mới phải đến từ tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Đề án phát triển nguồn nhân lực cho hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng vì thế không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn mở ra khuôn khổ phát triển dài hạn cho một lĩnh vực có vai trò nền tảng đối với nền kinh tế.

Một hệ thống tiêu chuẩn hiện đại cần những con người đủ năng lực để xây dựng, vận hành và không ngừng cập nhật theo sự phát triển của thế giới. Khi đội ngũ ấy được hình thành, không chỉ chất lượng sản phẩm được nâng lên mà năng lực cạnh tranh quốc gia cũng sẽ được củng cố.

Có thể nói, đầu tư cho nguồn nhân lực trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng là khoản đầu tư khó nhìn thấy ngay bằng những con số tăng trưởng tức thời. Nhưng về lâu dài, đây chính là nền móng để doanh nghiệp phát triển bền vững, để hàng hóa Việt Nam đi xa hơn và để nền kinh tế có thêm sức bật trong kỷ nguyên cạnh tranh bằng chất lượng và tri thức.

Bảo Minh