Hotline: 
Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 318 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Đây không chỉ là kho tàng di sản quý giá của Thủ đô mà còn là nguồn lực văn hóa – kinh tế quan trọng. Khi giá trị văn hóa được đặt vào trung tâm của phát triển, các làng nghề không đơn thuần là nơi sản xuất thủ công, mà đang dần trở thành những “điểm đến văn hóa”. Nơi hội tụ của trải nghiệm, dịch vụ và những câu chuyện sống động về con người và lịch sử.
Trong kỷ nguyên công nghiệp văn hóa, sản phẩm thủ công không còn là mục tiêu cuối cùng. Thay vào đó, mỗi sản phẩm chỉ là một phần của chuỗi giá trị rộng lớn hơn, chứa đựng câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người Việt. Du khách đến các làng nghề hôm nay không chỉ để mua một món đồ lưu niệm, mà để “mua” ký ức, cảm xúc và sự kết nối.
Bảo tàng gốm Bát Tràng là nơi lưu giữ, kể lại những nét văn hóa của vùng đất có lịch sử ngàn năm. Ảnh: Thái An
Chính sự chuyển dịch này đã làm thay đổi diện mạo của nhiều làng nghề Hà Nội. Từ chỗ là những không gian sản xuất khép kín, làng nghề nay mở cửa đón du khách, trở thành không gian văn hóa sống động. Nghệ nhân không chỉ là người thợ lành nghề, mà còn là “người kể chuyện”, là chủ thể sáng tạo, mang trong mình vốn tri thức dân gian, kỹ năng tinh xảo và chiều sâu văn hóa tích lũy qua nhiều thế hệ.
Nổi bật trong bức tranh ấy là làng gốm Bát Tràng, một trong những làng nghề lâu đời và danh tiếng bậc nhất của Hà Nội. Nằm bên bờ tả ngạn sông Hồng, Bát Tràng có lịch sử hình thành gắn liền với quá trình phát triển của Thăng Long – Hà Nội. Theo Đại Việt sử ký toàn thư và Dư địa chí của Nguyễn Trãi, khi vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, 5 dòng họ làm gốm nổi tiếng của làng Bồ Bát (Ninh Bình) đã theo về kinh thành lập nghiệp. Nhờ nguồn đất sét trắng quý hiếm ở Bạch Thổ phường (nay là xã Bát Tràng), các dòng họ này cùng với cư dân bản địa mở lò gốm, hình thành nên làng gốm Bát Tràng.
Nghệ nhân gốm Bát Tràng, Nguyễn Thu Thuỷ, hướng dẫn du khách trải nghiệm làm gốm
Tên gọi Bát Tràng được hiểu là “cái đình lớn chuyên sản xuất bát”. Trải qua hơn nghìn năm, gốm Bát Tràng chưa bao giờ vắng bóng trong đời sống người Việt, từ cung vua, phủ chúa đến sinh hoạt dân gian. Thậm chí, trước cả gốm, gạch Bát Tràng đã nổi danh, hiện diện trong nhiều công trình kiến trúc tâm linh, thành quách trên khắp cả nước, đi cả vào ca dao: “Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng…”.
Đến nay, 23 dòng họ nơi đây đã tạo nên một cộng đồng làng gốm Bát Tràng nổi tiếng trong nước và quốc tế. Nhiều nghệ nhân góp phần đưa gốm Bát Tràng bước vào đời sống đương đại mà vẫn giữ được cốt cách truyền thống. Tiêu biểu là bà Hà Thị Vinh – truyền nhân đời thứ 15 của một dòng họ gốm lâu đời. Bà là người sáng lập Bảo tàng Gốm và Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, nơi lưu giữ và kể lại những câu chuyện văn hóa, lịch sử đã làm nên hồn cốt Bát Tràng.
Khách du lịch trải nghiệm làm gốm ở Bát Tràng
Hiện nay, Bát Tràng có 2 Nghệ nhân Nhân dân, 6 Nghệ nhân Ưu tú, 34 nghệ nhân Hà Nội và 80 nghệ nhân làng nghề; có 22 sản phẩm gốm sứ đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 đến 5 sao. Năm 2019, Bát Tràng được công nhận là điểm du lịch của Hà Nội. Năm 2023, nghề gốm Bát Tràng được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến năm 2025, lễ hội làng Bát Tràng tiếp tục được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những lễ hội truyền thống như hội Xuân tế – cầu phúc không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Với kho tàng làng nghề phong phú, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để biến di sản thành sức mạnh kinh tế, du lịch và thương hiệu quốc gia. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần tháo gỡ các rào cản về vốn, quảng bá và cơ chế hỗ trợ. Việc Nhà nước và thành phố tôn vinh nghệ nhân bằng các danh hiệu, cùng các chính sách đãi ngộ theo Nghị định 62/2014/NĐ-CP, không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng mà còn là động lực để họ yên tâm giữ lửa nghề, tiếp tục kể những câu chuyện văn hóa cho hôm nay và mai sau.
Gia An
Bài liên quan
