Hotline: 
Kỳ thi Kỹ năng nghề Thế giới lần thứ 48 (WorldSkills 48) tại Thượng Hải (Trung Quốc) vừa khép lại, để lại nhiều dư âm xen lẫn những trăn trở cho hệ thống Giáo dục nghề nghiệp (GDNN) Việt Nam. Những “bàn tay vàng” của chúng ta đã làm gì để tiệm cận với chuẩn mực tinh xảo của các cường quốc công nghiệp? Và từ những xưởng thực hành ứng dụng công nghệ bản sao số (Digital Twin), trí tuệ nhân tạo (AI) của nước bạn, Việt Nam cần “đòn bẩy” chính sách nào để đại trà hóa tiêu chuẩn quốc tế, biến trường nghề thành bệ phóng nhân lực chất lượng cao? Tạp chí Nghề nghiệp và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với ông Tô Xuân Giao – Phó Chủ tịch Hiệp hội GDNN Việt Nam, Trưởng Văn phòng đại diện tại TP.HCM để làm rõ những góc nhìn vĩ mô này.
Ông Tô Xuân Giao – Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam khẳng định lao động trẻ Việt Nam có năng lực thích ứng tốt và tiếp thu công nghệ mới rất nhanh.
Phóng viên: Thưa ông, trực tiếp quan sát Kỳ thi Kỹ năng nghề Thế giới lần thứ 48 vừa khép lại, ông đánh giá thế nào về “độ tinh xảo” và năng lực của thí sinh Việt Nam khi đặt lên bàn cân với các cường quốc công nghiệp?
Ông Tô Xuân Giao: Tại kỳ thi này, các quốc gia đều áp dụng công nghệ tiên tiến nhất và chấm điểm vô cùng khắt khe dựa trên quy trình kỹ năng. Thí sinh dù hoàn thành sản phẩm với độ chính xác cao nhưng làm sai quy trình thì vẫn không thể đạt điểm tối đa. Về mặt bằng chung, kỹ năng và độ tinh xảo của thí sinh Việt Nam đã tiệm cận với tiêu chuẩn thế giới. Chúng ta đang giữ vững vị thế tương đương kỳ thi năm 2019 tại Kazan (Nga).
Nhiều thí sinh Việt Nam đã đạt mức điểm tiệm cận 700 (mức đoạt Chứng chỉ Kỹ năng nghề xuất sắc), thậm chí có em đạt 690 điểm. Điển hình như em Vĩ ở nghề Lắp cáp điện (Cao đẳng Lào Cai) đã thi đấu rất chủ động, khiến chuyên gia quốc tế hài lòng. Tôi có thể khẳng định lao động trẻ Việt Nam có năng lực thích ứng rất tốt, tiếp xúc và tiếp thu công nghệ mới rất nhanh. Về mặt thiết bị thi đấu, đa số chúng ta đáp ứng được tiêu chuẩn ngang ngửa các nước nhờ sự tài trợ từ các hãng lớn như Denso, Festo, hoặc do các trường tự đầu tư bài bản (như Cao đẳng Y tế Thái Bình).
Phóng viên: Đạt được những điểm số ấn tượng, nhưng chắc hẳn các em cũng phải đối diện với không ít rào cản trên đấu trường quốc tế?
Ông Tô Xuân Giao: Đúng vậy, chúng ta có một số thiệt thòi và điểm yếu cần khắc phục. Đầu tiên là áp lực tâm lý khiến một số em bị căng cứng trong ngày đầu. Thứ hai là rào cản ngoại ngữ. Ví dụ, một thí sinh nữ thi nghề May làm bài rất nhanh, nhưng do ban tổ chức không cung cấp bản dịch tiếng Việt riêng nên em bị lúng túng, chậm mất 10-15 phút. Đây là bài học lớn về việc phải trau dồi ngoại ngữ bên cạnh kỹ năng.
Ngoài ra, thể hình và sức khỏe cũng là điểm bất lợi khi nhiều thí sinh của ta chỉ khoảng hơn 40kg. Chưa kể, năm nay do chủ yếu dựa vào nguồn lực xã hội hóa, việc xin tài trợ gặp khó khăn (đến tháng 9 mới có kinh phí) nên việc đầu tư máy móc thực hành còn hạn chế, ảnh hưởng một phần đến độ tinh xảo. Dù vậy, tôi rất tự hào về tinh thần của các em: Trong khi các đoàn khác đã nghỉ ngơi từ 6 giờ tối, thí sinh Việt Nam vẫn nán lại đến 9-10 giờ tối để dọn dẹp, chuẩn bị đồ nghề cho ngày thi hôm sau.
Thí sinh Việt Nam thao tác với độ chính xác cao tại đấu trường WorldSkills 48. Nhiều thí sinh của đoàn đã thể hiện sự chủ động và đạt mức điểm tiệm cận 700 – mức đoạt Chứng chỉ Kỹ năng nghề xuất sắc.
Phóng viên: Trong chuyến công tác, đoàn đã tham quan các cơ sở đào tạo nghề của Thượng Hải. Ông ấn tượng nhất với điều gì về cách họ đầu tư xưởng thực hành thông minh?
Ông Tô Xuân Giao: Điều khiến tôi ấn tượng nhất tại các trường như CĐ Kỹ thuật Công nghệ Đông Hải hay CĐ Kỹ thuật Công nghệ và Thông tin là mô hình “nhà trường số” và ứng dụng EdTech (Công nghệ giáo dục). Họ vận hành các lớp học thông minh (Smart Classroom), ứng dụng Thực tế ảo (VR) và mô phỏng 3D vào y khoa, kỹ thuật. Đặc biệt, họ sử dụng công nghệ bản sao số (Digital Twin) để quản lý thiết bị cơ khí, công nghiệp và sở hữu cả mô hình sản xuất chip bán dẫn khép kín.
Chẳng hạn, với ngành công nghiệp bán dẫn, có trường ở Trung Quốc sẵn sàng đầu tư 5 triệu Nhân dân tệ để trang bị toàn bộ dây chuyền sản xuất chip khép kín (từ cắt, đo đạc, đóng gói…) cùng phần mềm mô phỏng. Trong khi đó, các trường của ta hiện chỉ có thể đào tạo đơn lẻ từng quy trình theo kiểu mô phỏng và thu nhỏ.
Các cơ sở đào tạo nghề tại Thượng Hải (Trung Quốc) gây ấn tượng mạnh với mô hình “nhà trường số”, ứng dụng lớp học thông minh (Smart Classroom) và công nghệ Bản sao số (Digital Twin) vào giảng dạy.
Phóng viên: So chiếu với sự đầu tư đó, ông nhìn nhận thế nào về “khoảng trống” hạ tầng tại các trường nghề Việt Nam hiện nay?
Ông Tô Xuân Giao: Khoảng trống lớn nhất là việc cập nhật hệ thống thiết bị dạy học bám sát xu thế công nghiệp toàn cầu. Chúng ta đang thiếu các công nghệ như Smart Classroom, VR, 3D, Digital Twin, cũng như các trung tâm thực hành chuyên sâu cho nhóm ngành mũi nhọn: tự động hóa, ô tô điện, năng lượng tái tạo, robot và AI. Hiện tại, Hiệp hội đang yêu cầu các trường khảo sát, chỉ rõ danh mục thiết bị công nghệ đang thiếu để định hướng hợp tác trọng tâm.
Phóng viên: Rõ ràng, chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước là không đủ để “đại trà hóa” các tiêu chuẩn quốc tế. Từ kinh nghiệm Trung Quốc, Việt Nam cần cơ chế đòn bẩy nào để hút khối doanh nghiệp FDI cùng xây dựng các “xưởng thực hành tiền tỉ”?
Ông Tô Xuân Giao: Hiện nay, nguồn vốn FDI đổ vào rất cao, đưa Việt Nam dần trở thành công xưởng thứ hai sau Trung Quốc. Để doanh nghiệp rót vốn xây trung tâm thực hành, chúng ta cần khẩn trương thiết lập 5 cơ chế đòn bẩy:
Thứ nhất, ưu đãi thuế và tài chính: Chi phí doanh nghiệp đầu tư thiết bị thực hành, huấn luyện chuyên gia phải được hạch toán trừ vào chi phí hợp lý và miễn VAT cho thiết bị nhập khẩu phục vụ đào tạo. Các tập đoàn như Denso, Festo hay Sơn MT đã hỗ trợ toàn diện trong 2 năm cho học sinh thi đấu, nhà nước cần có cơ chế tri ân họ.
Thứ hai, tháo gỡ điểm nghẽn tài sản công: Cần cơ chế thí điểm mô hình “trung tâm xuất sắc” đồng sở hữu. Điểm mấu chốt là phải cho phép doanh nghiệp khai thác trung tâm này ngoài giờ hành chính để sản xuất mà không phải qua thủ tục đấu giá phức tạp.
Thứ ba, linh hoạt mô hình “Xưởng trong trường – Trường trong xưởng”: Cần cho phép doanh nghiệp đưa thẳng dây chuyền sản xuất thương mại vào cơ sở giáo dục để học sinh vừa học vừa có thu nhập. Đồng thời, gỡ vướng cơ chế chi trả tài chính khi học sinh đến doanh nghiệp thực tập.
Thứ tư, trao quyền cho doanh nghiệp “nhúng” tiêu chuẩn vào giáo trình: Doanh nghiệp được đưa chuẩn công nghệ (như Denso, Siemens…) vào giảng dạy, đổi lại họ cam kết tuyển dụng toàn bộ. Các trường phải chấm dứt tình trạng ký MOU hình thức chỉ để lấy KPI.
Thứ năm, áp dụng “điều kiện mềm” cho dự án FDI: Khi cấp phép các “siêu dự án” công nghệ cao, phải buộc doanh nghiệp cam kết đồng hành cùng trường nghề địa phương mở trung tâm thực hành, như cách Luxshare đã làm tại Nghệ An; Công ty Goertek – Tập đoàn điện tử toàn cầu ở Bắc Ninh đã xây dựng trung tâm đào tạo kỹ thuật cao để cung cấp các cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật… cho doanh nghiệp mình.
Nếu làm được những điều này, ngân sách Nhà nước mỗi năm sẽ tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng, và sinh viên được thực hành “ngay và luôn” trên công nghệ mới nhất.
Để đại trà hóa tiêu chuẩn quốc tế, các trường nghề cần cơ chế “đòn bẩy” để thu hút doanh nghiệp, đặc biệt là khối FDI rót vốn đầu tư thiết bị và triển khai linh hoạt mô hình “xưởng trong trường”.
Phóng viên: Cuối cùng, sau chuyến đi Thượng Hải, chúng ta đã mở ra được những hướng hợp tác quốc tế cụ thể nào để áp dụng ngay vào thực tiễn thưa ông?
Ông Tô Xuân Giao: Chúng tôi đã thống nhất được 5 nội dung trọng tâm. Thứ nhất là trao đổi giảng viên và đào tạo “Tiếng Trung kỹ năng” (từ vựng kỹ thuật chuyên ngành). Thứ hai, đối tác sẵn sàng chia sẻ, chuyển giao thiết bị tiên tiến với điều kiện ta phải đồng bộ hóa chương trình cho tương thích. Thứ ba, học hỏi cách chuẩn hóa quy hoạch hạ tầng (điện nước, xử lý nước thải). Thứ tư, mở các Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở cho cả bên ngoài vào khởi nghiệp. Và cuối cùng là nhanh chóng triển khai mô hình “Công xưởng Lỗ Ban” hai chiều, tạo sự tương tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông về những chia sẻ rất tâm huyết!
Thực hiện: Thanh Quang
Bài liên quan
