An toàn lao động trước những thách thức mới của thời đại số - Tạp chí điện tử Nghề nghiệp và Cuộc sống

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh tế mới đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Cùng với những cơ hội nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất, nhiều rủi ro mới về an toàn, vệ sinh lao động cũng xuất hiện, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo vệ người lao động trong bối cảnh mới.

Theo GS-TS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang tạo ra những thay đổi lớn trong tổ chức sản xuất, quan hệ lao động và điều kiện làm việc. Các yếu tố như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, kinh tế nền tảng và kinh tế chia sẻ góp phần nâng cao năng suất lao động nhưng đồng thời cũng làm phát sinh nhiều nguy cơ mới về an toàn lao động.

Nếu như trước đây, các tai nạn lao động chủ yếu đến từ yếu tố cơ học thì hiện nay những rủi ro liên quan đến sức khỏe nghề nghiệp, tâm lý và môi trường làm việc đang ngày càng gia tăng. Người lao động thường xuyên sử dụng máy tính, làm việc với cường độ cao, ít vận động hoặc làm việc độc lập trong thời gian dài dễ mắc các bệnh về cơ – xương – khớp cũng như các vấn đề về tâm lý xã hội.

Đặc biệt, nhóm lao động trong nền kinh tế số như tài xế công nghệ, người bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, lao động trực tuyến hay những người làm dịch vụ lưu trú đang đối mặt với nhiều áp lực hơn. Tính chất công việc thiếu ổn định, áp lực doanh thu, thu nhập chưa tương xứng cùng nỗi lo mất việc khiến nhiều người rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc tiểu đường.

*Lao động trong các nền kinh tế số thiếu hành lang pháp lý bảo vệ*

Tuy nhiên, cơ chế bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động cho nhóm lao động này hiện vẫn chưa đầy đủ. Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng cần sớm bổ sung các quy định riêng đối với lao động trên nền tảng số, đồng thời xây dựng cơ sở pháp lý đủ mạnh để phòng ngừa và kiểm soát rủi ro.

Không chỉ lao động trong nền kinh tế số, nhiều nhóm lao động đặc thù khác cũng đang gặp những khó khăn nhất định trong việc bảo đảm an toàn lao động. Theo Bộ Nội vụ, lao động làm việc tại nhà, học sinh – sinh viên học nghề, lao động giúp việc gia đình hay người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục thể thao vẫn chưa được bao phủ đầy đủ bởi các quy định hiện hành.

Đối với lao động nhận việc về nhà làm, việc kiểm soát điều kiện lao động gặp nhiều trở ngại do nơi làm việc cũng chính là nơi sinh sống. Trong khi đó, tại nhiều cơ sở đào tạo nghề, nội dung an toàn, vệ sinh lao động chưa được lồng ghép đầy đủ vào chương trình học và hoạt động thực hành.

Lao động giúp việc gia đình cũng là nhóm đối tượng còn thiếu sự quan tâm về điều kiện làm việc, phòng ngừa tai nạn và chăm sóc sức khỏe. Riêng lĩnh vực nghệ thuật và thể dục thể thao tiềm ẩn nhiều yếu tố nguy hiểm nhưng pháp luật hiện hành vẫn chưa có những quy định riêng để điều chỉnh.

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, nhiều quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động hiện nay đã bộc lộ những hạn chế và chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số cũng như các phương thức quản lý hiện đại. Các quy định hiện hành cũng chưa bao quát đầy đủ nhóm lao động không có quan hệ lao động – lực lượng đang ngày càng gia tăng trong xã hội.

Công tác phòng ngừa tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một số quy định còn chồng chéo với các luật chuyên ngành, gây khó khăn trong quá trình thực hiện. Đồng thời, pháp luật hiện hành cũng chưa đáp ứng đầy đủ các cam kết và tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Để khắc phục những bất cập này, Chính phủ đã bổ sung Dự án Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi) vào Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026. Hiện Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đối với dự thảo luật.

Theo dự thảo, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung 61 trong tổng số 93 điều của luật hiện hành. Một trong những nội dung đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và nâng cao hiệu quả kiểm soát các yếu tố nguy hiểm tại nơi làm việc trong bối cảnh chuyển đổi số.

Dự thảo cũng nhấn mạnh nguyên tắc lấy phòng ngừa làm trọng tâm, chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang nhận diện, đánh giá, dự báo và kiểm soát nguy cơ ngay từ sớm. Đây được xem là hướng tiếp cận quản trị rủi ro hiện đại, phù hợp với sự thay đổi của thị trường lao động hiện nay.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cũng được đề xuất sửa đổi nhằm mở rộng diện bao phủ, từng bước nâng mức hưởng và bảo đảm sự thống nhất với Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

Theo Bộ Nội vụ, bảo hiểm tai nạn lao động vận hành trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa số đông người tham gia và số ít người thụ hưởng. Tuy nhiên, đối với hình thức bảo hiểm tự nguyện, phần lớn người tham gia lại là những lao động làm nghề có nguy cơ cao, khiến khả năng chia sẻ rủi ro hạn chế hơn. Vì vậy, để thu hút người lao động tham gia, cần có thêm các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.

Trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, việc hoàn thiện chính sách an toàn, vệ sinh lao động không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe, tính mạng người lao động mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế trong thời đại số.

Bài liên quan