Hotline: 
Sau nhiều năm phát triển, học trực tuyến đã trở thành một phần quen thuộc của giáo dục đại học và đào tạo nghề. Nền tảng số ngày càng hiện đại, tài nguyên học tập phong phú, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ người học hiệu quả hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải sinh viên nào cũng tận dụng được những lợi thế đó. Theo nhiều chuyên gia giáo dục, trở ngại lớn nhất của học trực tuyến hiện nay không nằm ở đường truyền hay thiết bị, mà ở thói quen và năng lực tự học của người học.
Theo TS Nguyễn Trung Nhân (Đại học Kinh tế TP.HCM), học trực tuyến chỉ phát huy hiệu quả khi người học có tính chủ động và khả năng tự quản lý việc học. Nếu thiếu kỹ năng tự học, sinh viên rất dễ mất tập trung, trì hoãn hoặc chỉ học để hoàn thành yêu cầu mà không thực sự lĩnh hội kiến thức.
Khác với học trực tiếp, môi trường học trực tuyến đòi hỏi người học phải chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch, quản lý thời gian, tìm kiếm tài liệu và tự đánh giá kết quả học tập. Nếu thiếu tính kỷ luật và động lực học tập, sinh viên rất dễ rơi vào tình trạng học đối phó, mất tập trung hoặc bỏ dở khóa học dù nguồn học liệu luôn sẵn có.
Đây cũng là thách thức không chỉ của Việt Nam mà của nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới. Khi công nghệ giúp việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng hơn, vai trò của người học chuyển từ “tiếp nhận kiến thức” sang “tự kiến tạo kiến thức”. Điều đó đồng nghĩa với việc năng lực tự học trở thành yếu tố quyết định hiệu quả đào tạo.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Các công cụ AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, tóm tắt tài liệu, giải thích khái niệm hay gợi ý phương pháp học, nhưng không thể thay thế quá trình tư duy, phân tích và trải nghiệm của người học. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI, sinh viên có thể hoàn thành bài tập nhanh hơn nhưng lại đánh mất cơ hội rèn luyện tư duy độc lập và kỹ năng giải quyết vấn đề.
Các chuyên gia cũng cho rằng, học trực tuyến không làm giảm vai trò của giảng viên. Ngược lại, người thầy cần chuyển từ vai trò truyền đạt kiến thức sang thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn phương pháp, tạo động lực và đồng hành với sinh viên trong suốt quá trình học.
Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới đối với các cơ sở giáo dục. Chuyển đổi số không chỉ là đưa bài giảng lên môi trường trực tuyến hay ứng dụng AI trong giảng dạy. Quan trọng hơn là thay đổi phương pháp đào tạo theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường học theo dự án, thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống và các hoạt động buộc sinh viên phải chủ động tìm tòi, phản biện và hợp tác.
Bên cạnh đó, kỹ năng tự học cần được xem là một chuẩn đầu ra quan trọng, ngang với kiến thức chuyên môn. Ngay từ năm đầu đại học, sinh viên cần được trang bị phương pháp học tập, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin, cũng như cách khai thác AI và các nền tảng số một cách hiệu quả. Đây là những năng lực giúp người học thích ứng với môi trường học tập linh hoạt và yêu cầu cập nhật kiến thức liên tục.
Ở góc độ thị trường lao động, năng lực tự học cũng ngày càng được doanh nghiệp đánh giá cao. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, không một chương trình đào tạo nào có thể cung cấp đủ kiến thức cho cả sự nghiệp. Doanh nghiệp cần những người có khả năng tự cập nhật kỹ năng, thích nghi với công nghệ mới và chủ động giải quyết vấn đề hơn là chỉ dựa vào những gì đã học trên giảng đường.
Nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ đánh giá ứng viên qua bằng cấp mà còn quan tâm đến khả năng tự học và thích nghi. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, người có thể liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn trên thị trường lao động.
Vì vậy, học trực tuyến không nên được nhìn nhận đơn thuần là một hình thức đào tạo, mà là môi trường để rèn luyện tinh thần học tập suốt đời. Khi người học hình thành được thói quen tự học, họ không chỉ học tốt hơn trong nhà trường mà còn có khả năng thích ứng với những thay đổi của nghề nghiệp sau này.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi cách con người tiếp cận tri thức. Nhưng dù nền tảng học tập có hiện đại đến đâu, yếu tố quyết định vẫn là con người. Năng lực tự học, tư duy độc lập và tinh thần học tập suốt đời mới là “chìa khóa” giúp sinh viên tận dụng hiệu quả công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động.
Hải Linh
Bài liên quan
