Cơn khát nhân lực STEM tại Việt Nam: Lời giải không chỉ là đào tạo mà cần cả một hệ sinh thái

Hơn một nửa thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 vào các ngành STEM (53%), nhu cầu nhân lực STEM được dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong ít nhất 3 – 5 năm tới. Thị trường đang không thiếu người học STEM, cũng không thiếu nhân lực đã được đào tạo STEM, nhưng lại rất thiếu nhân lực STEM có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận một tín hiệu tích cực khi có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển.

Riêng lĩnh vực máy tính và công nghệ thông tin thu hút hơn 154.000 thí sinh, trong khi khoa học tự nhiên cũng có hơn 43.700 thí sinh lựa chọn.

Những con số này cho thấy STEM không còn là xu hướng của một nhóm nhỏ mà đang trở thành lựa chọn của đông đảo học sinh trước yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, vẫn đang tồn tại nghịch lý là có tới 73% doanh nghiệp vẫn đang trầy trật tìm nhân sự phù hợp trong lĩnh vực này…

3 động lực chính tạo ra sức nóng kỷ lục về nhân sự STEM

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thủy – Giám đốc vận hành khối tuyển dụng kỹ thuật Manpower Việt Nam, xu hướng thí sinh lựa chọn khối ngành STEM đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ và kỹ thuật ngày càng gia tăng, bởi 3 lý do chính:

Đầu tiên là làn sóng AI và chuyển đổi số mạnh mẽ

Theo khảo sát xu hướng tuyển dụng quý III/2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam, lĩnh vực công nghệ và dịch vụ công nghệ thông tin đang dẫn đầu nhu cầu tuyển dụng với triển vọng đạt mức 50% – cao nhất trong các ngành.

Đáng chú ý, có tới 83% doanh nghiệp sẵn sàng chi trả mức đãi ngộ cao hơn để sở hữu những nhân sự am hiểu về AI, vì thực tế gần 3/4 tổ chức thừa nhận AI đã cải thiện năng suất rõ rệt.

Thứ 2, do lộ trình công nghiệp hóa theo hướng công nghệ cao

Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất thâm dụng lao động sang các ngành giá trị cao như bán dẫn, điện tử và sản xuất thông minh. Con số 61,9% tổng vốn FDI đăng ký mới trong 6 tháng đầu năm 2026 đổ vào ngành chế biến, chế tạo là minh chứng cho thấy các tập đoàn toàn cầu đang đặt trọn niềm tin vào chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Cùng với đó, ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ và sản xuất toàn cầu lựa chọn Việt Nam làm cứ điểm mở rộng hoạt động, đầu tư nhà máy, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D).

Không chỉ doanh nghiệp FDI, mà cả các doanh nghiệp trong nước đang chuyển đổi số và nâng cấp năng lực sản xuất cũng sẽ cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút nguồn nhân lực ở các lĩnh vực này, góp phần duy trì sức nóng của thị trường lao động STEM trong giai đoạn tới.

Thứ 3, là tham vọng hạ tầng và năng lượng

Báo cáo Thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 ManpowerGroup cho thấy thế giới sẽ cần khoảng 4.000 tỷ USD đầu tư mỗi năm trong thập kỷ tới để phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số và các công trình thiết yếu khác.

Với hàng loạt dự án đại công trình như sân bay Long Thành, cao tốc Bắc – Nam và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, nhu cầu về kỹ sư xây dựng, điện, năng lượng tái tạo và hạ tầng số đang tăng vọt.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, tham vọng trở thành trung tâm công nghệ và AI của khu vực cũng đang thúc đẩy làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng số.

Tổng kết lại, ba xu hướng này sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với kỹ sư xây dựng, kỹ sư điện, kỹ sư năng lượng, kỹ sư hạ tầng số cũng như các chuyên gia công nghệ liên quan đến vận hành trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI tại Việt Nam thời gian tới.

Nhân lực thừa bằng cấp nhưng thiếu kỹ năng “thực chiến”

Theo chuyên gia của ManpowerGroup, dù nguồn cung nhân lực STEM tiềm năng đang tăng, nhưng một thực tế khắc nghiệt là lại có đến 73% doanh nghiệp kỹ thuật gặp khó khăn khi tìm nhân sự phù hợp.

Bà Thủy cho rằng, khoảng cách về kỹ năng đang trở thành vấn đề lớn hơn khoảng cách về số lượng.

“STEM đang dần trở thành điều kiện cần, còn các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc trong môi trường số mới là điều kiện đủ để được trọng dụng”, bà Thủy nhấn mạnh.

Khảo sát xu hướng tuyển dụng quý III/2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam cũng đã cho thấy, các doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm kiến thức chuyên môn thuần túy. Họ ưu tiên ba năng lực cốt lõi là năng lực số 85%, khả năng thích ứng và học hỏi 85%, cùng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề 82%.

Nhiều chuyên gia đều chỉ ra rằng, trong một thị trường thay đổi từng ngày bởi công nghệ, việc một kỹ sư chỉ giỏi lý thuyết nhưng thiếu khả năng tự học sẽ rất nhanh chóng bị đào thải.

Vì vậy, việc thắt chặt mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp là bắt buộc. Chương trình đào tạo không thể chỉ nằm trong trang sách, mà phải cập nhật liên tục hơi thở của thị trường, đặc biệt là các lĩnh vực “nóng” như AI, bán dẫn và điện toán đám mây.

“Về dài hạn, giải quyết bài toán nhân lực STEM không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập hơn. Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh trong những năm tới”, Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy chia sẻ.

Tuấn Việt

Bài liên quan