Hotline: 
Trong bối cảnh thị trường công nghệ thay đổi nhanh chóng, sinh viên ngành công nghệ thông tin đang đối mặt với thực tế khó khăn hơn khi tìm việc, đặc biệt nếu chỉ dừng lại ở kỹ năng lập trình cơ bản.
Nguyễn Thành, 22 tuổi, sinh viên năm cuối ngành Công nghệ thông tin tại Hà Nội, đã quyết định bỏ nghề sau gần hai năm lao động trong lĩnh vực lập trình. Từ một chàng trai từng tin rằng IT là con đường “dễ thở” để có việc làm ổn định, Thành giờ đây thẳng thắn thừa nhận: “Thị trường IT hiện tại không còn chỗ cho những nhân sự chỉ biết code đơn thuần như mình.”
Câu chuyện của Thành phản ánh rõ nét sự thay đổi mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin Việt Nam. Anh bắt đầu thực tập không lương từ năm hai đại học, trải qua ba công ty – chủ yếu làm gia công phần mềm cho đối tác Nhật Bản. Lương khởi điểm chỉ 50.000 đồng mỗi ngày cho tám tiếng làm việc. Sau năm tháng, mức lương tăng lên 6 triệu đồng/tháng, nhưng anh vẫn không được ký hợp đồng chính thức. Khi tìm hiểu các vị trí có mức lương 10-12 triệu đồng, Thành nhận ra hầu hết đều ưu tiên ứng viên thành thạo AI. Đó là lý do anh chọn rời bỏ ngành và chuyển sang kinh doanh.
Trên các diễn đàn sinh viên, nhiều bạn trẻ đồng tình rằng thời kỳ “học IT là không lo thiếu việc” đã thực sự qua đi. Một người phụ trách nhân sự tại công ty giải pháp phần mềm khẳng định: “Sinh viên IT mới ra trường hiện nay hẹp cửa xin việc hơn trước rất nhiều, đặc biệt nếu chỉ biết code thông thường.”
Dữ liệu từ JobOKO cho thấy số lượng việc làm trong lĩnh vực IT – Phần mềm đã giảm khoảng 16,92% so với cùng kỳ năm trước (dựa trên gần 582.000 tin tuyển dụng trong 10 tháng năm 2025). Doanh nghiệp không còn tuyển fresher ồ ạt rồi đào tạo như trước, mà chuyển sang chọn lọc kỹ lưỡng hơn, ưu tiên những ứng viên có kinh nghiệm thực tế và chuyên môn sâu. Theo Rikkeisoft, tỷ lệ sinh viên đáp ứng được yêu cầu đầu vào đã giảm 20-30% so với hai năm trước.
Tại một trường kỹ thuật lớn ở phía Nam, trong số 10 sinh viên khoa học máy tính sắp hoặc vừa tốt nghiệp, có tới 6 em chưa tìm được việc làm ưng ý.
Tại sao “chỉ biết code” không còn đủ?
Lý do cốt lõi nằm ở sự tái định hình của công việc lập trình bởi trí tuệ nhân tạo. Các công cụ AI ngày càng xử lý tốt những nhiệm vụ code cơ bản, lặp lại. Doanh nghiệp cần ít lập trình viên junior hơn, và họ ưu tiên những người hiểu rõ bài toán kinh doanh, có khả năng thiết kế hệ thống, kiểm tra, tối ưu giải pháp và làm việc hiệu quả với AI.
Khoảng cách giữa chương trình đào tạo đại học và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang ngày càng lộ rõ. Nhiều sinh viên vẫn học dàn trải, thiếu dự án thực tế, thiếu tư duy hệ thống và kỹ năng giải quyết vấn đề liên ngành. Thị trường đã chuyển từ tình trạng “thiếu người” sang “thiếu đúng người”, như nhận định của TS Trịnh Thanh Bình, Đại học Phenikaa. Cơ hội vẫn còn, nhưng cạnh tranh khốc liệt và đòi hỏi cao hơn.
Kỹ năng mới là “đồng tiền” của thời đại
Các chuyên gia nhân sự và giảng viên đều nhấn mạnh: kỹ năng chính là đồng tiền mới, quan trọng hơn cả bằng cấp hay số năm kinh nghiệm. Trong đó, kỹ năng cứng gồm: thành thạo AI/ML, tư duy hệ thống và kiến trúc phần mềm, kiểm thử phức tạp, hiểu yêu cầu khách hàng cùng tư duy sản phẩm; Kỹ năng mềm như giao tiếp tốt, làm việc nhóm, tư duy phản biện và khả năng tự học suốt đời; có trải nghiệm thực tế như xây dựng portfolio từ dự án thật, thực tập nghiêm túc, hiểu vận hành doanh nghiệp thay vì đòi hỏi lương cao ngay từ đầu; Thích ứng với AI khi biết tận dụng AI để tăng năng suất, nhưng không phụ thuộc hoàn toàn; tập trung vào những giá trị AI khó thay thế như ra quyết định trong bối cảnh ràng buộc, đảm bảo an toàn hệ thống và bảo trì dài hạn.
Ông Phan Mạnh Dần từ Rikkeisoft khuyên sinh viên nên ưu tiên tích lũy kinh nghiệm thực tế và học hỏi không ngừng: “Ai dừng lại sẽ dễ bị thay thế bởi những người thành thạo AI hơn.” Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Văn Vũ (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng thị trường Việt Nam vẫn có độ trễ so với xu hướng AI toàn cầu – đây chính là cơ hội để sinh viên chủ động cập nhật kỹ năng trước khi làn sóng thay đổi thực sự bùng nổ.
Thị trường IT vẫn cần lập trình viên, nhưng không còn chỗ cho những người chỉ dừng lại ở mức code cơ bản. Với những bạn trẻ có đam mê, khả năng thích nghi nhanh và ý chí học hỏi liên tục, cánh cửa nghề nghiệp vẫn rộng mở – đặc biệt tại các startup và doanh nghiệp đang áp dụng công nghệ mới mạnh mẽ.
Bài học từ câu chuyện của Nguyễn Thành và thực tế tuyển dụng hiện nay là lời cảnh tỉnh rõ ràng: Trong kỷ nguyên AI, sinh viên IT không thể chỉ “học để code”, mà phải học để giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị.
PV
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.