Hotline: 
Hợp nhất hệ thống phòng xét nghiệm công – tư theo 5 cấp độ, vận hành bản đồ số và điều phối mẫu ngay từ thời bình, ngành y tế TP.HCM đang thiết lập thế trận chủ động để phát hiện sớm mầm bệnh, sẵn sàng ứng phó với các nguy cơ đại dịch tương lai.
Liên thông hệ thống công – tư, vận hành bản đồ số
Xét nghiệm luôn được xem là “mắt thần” của hệ thống phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Không chỉ gọi tên tác nhân gây bệnh, dữ liệu xét nghiệm còn là đầu vào sống còn giúp theo dõi biến động dịch tễ, đánh giá miễn dịch cộng đồng và kích hoạt cảnh báo sớm.
Theo thông tin từ Sở Y tế TP.HCM, hiện trên địa bàn thành phố có hệ thống phòng xét nghiệm trải rộng từ công lập đến tư nhân, từ khối dự phòng sang điều trị với nhiều đơn vị làm chủ kỹ thuật vi sinh và sinh học phân tử chuyên sâu. Kết quả khảo sát tháng 8/2025 cho thấy năng lực xét nghiệm hiện tại cơ bản đáp ứng mô hình bệnh tật, nhưng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở sự rời rạc. Việc thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu, điều phối mẫu bệnh phẩm và huy động công suất đồng bộ trở thành bài toán cấp thiết cho một siêu đô thị giao thương sôi động, đặc biệt sau khi mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Phạm vi quản lý y tế phình to kéo theo nguy cơ dịch bệnh đa dạng hơn, đòi hỏi phải có một “nhạc trưởng” để hợp nhất các nguồn lực thành một khối thống nhất.
Ngày 04/11/2026, Sở Y tế TP.HCM chính thức ban hành Kế hoạch số 16548/KH-SYT về thành lập và phát triển mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đến năm 2030. Mạng lưới kết nối toàn diện các cơ sở công – tư dựa trên 3 trụ cột: Ban điều hành mạng lưới; hệ thống thu thập, vận chuyển mẫu; và hệ thống phòng xét nghiệm phân thành 5 cấp độ năng lực. Trong đó, Sở Y tế chỉ đạo tổng thể, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) làm đầu mối điều phối chuyên môn và Trung tâm Kiểm chuẩn xét nghiệm Thành phố đảm trách quản lý chất lượng.
Điểm đột phá của kế hoạch là tổ chức hệ thống thu thập, vận chuyển và Trung tâm điều phối mẫu hoạt động thường trực ngay từ thời bình, giúp phân luồng mẫu chính xác và triệt tiêu tình trạng quá tải khi số ca bệnh tăng đột biến. Ngay trong quý IV/2026, mạng lưới sẽ đi vào vận hành, hướng tới mục tiêu năm 2030 có 70% phòng xét nghiệm bệnh truyền nhiễm gia nhập hệ thống và 90% trong số đó được cập nhật trên bản đồ số năng lực xét nghiệm để ngành y tế chủ động điều phối, chi viện tức thì.
Kích hoạt thế trận chủ động ứng phó đại dịch
Theo Sở Y tế TP. HCM, Bài học từ đại dịch COVID-19 chứng minh tốc độ phát hiện và năng lực xét nghiệm quyết định thành bại của cuộc chiến chống dịch. Mạng lưới mới của TP.HCM chuyển dịch tư duy từ “chạy theo dập dịch” sang “gác cổng từ xa” theo chuẩn Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR) và Chương trình An ninh Y tế Toàn cầu (GHS).
Trong thời bình, các đơn vị thực hiện giám sát thường quy, kết nối dữ liệu xét nghiệm với thông tin dịch tễ để nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường như sự xuất hiện của mầm bệnh lạ hay biến đổi di truyền của vi rút. Từ năm 2027, Thành phố sẽ tổ chức diễn tập tình huống giả định hằng năm, dự trữ sinh phẩm chiến lược và mở rộng liên kết với ngành thú y, môi trường theo hướng tiếp cận một sức khỏe (One Health) nhằm chặn đứng mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người.
Kịch bản ứng phó được phân tầng rõ rệt theo từng cấp độ rủi ro. Khi mầm bệnh mới xuất hiện trên thế giới nhưng chưa ghi nhận ca tại Thành phố, HCDC sẽ phối hợp cùng Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng ĐH Oxford (OUCRU) và Viện Pasteur TP.HCM chuẩn bị sẵn quy trình kỹ thuật, sinh phẩm, đồng thời đặt các phòng xét nghiệm từ cấp độ 4 trở lên vào trạng thái sẵn sàng và trao đổi dữ liệu di truyền với các vùng dịch. Trường hợp dịch bệnh xâm nhập địa bàn, toàn bộ hệ thống từ cấp độ 1 đến cấp độ 5 sẽ kích hoạt theo mức độ nguy cơ, ưu tiên người tiếp xúc gần, ca nghi ngờ, điểm nóng và nhân rộng công suất thông qua các phòng xét nghiệm liên ngành, xe xét nghiệm lưu động cùng lực lượng sinh viên, tình nguyện viên y tế.
Không ồn ào xuất hiện trong các hoạt động khám chữa bệnh thường nhật, mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đóng vai trò như một “lá chắn thầm lặng” nhưng kiên cố. Sự liên thông bài bản này chính là nền tảng giúp siêu đô thị TP.HCM phát hiện sớm hơn, chuẩn bị kỹ hơn và phản ứng nhanh hơn trước mọi biến số dịch tễ trong tương lai./.
Thanh Quang
Bài liên quan
