Hotline: 
Công tác hỗ trợ người lang thang tại theo Quyết định 2252/QĐ-UBND thành phố Hà Nội đang bước sang một giai đoạn mới, với các hoạt động tiếp nhận, quản lý và chăm sóc ngày càng được hệ thống hóa. Thế nhưng, khi tiếp xúc trực tiếp với những con người này, mới thấy rằng khó khăn không chỉ nằm ở bữa ăn hay nơi tạm trú, mà sâu xa hơn là sự bất ổn về tâm lý, sự đứt gãy trong quan hệ gia đình và cộng đồng. Vì vậy, nâng cao kỹ năng tham vấn cho đội ngũ cán bộ xã hội không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là giải pháp then chốt để giúp họ thực sự hỗ trợ được người lang thang.
Nhìn vào những trường hợp được tiếp nhận tại Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em Hà Nội, bức tranh hiện lên đầy màu sắc và phức tạp: có người rời quê lên thành phố vì khó khăn mưu sinh; có người nghiện rượu, mất kiểm soát hành vi; trẻ em đi lạc; phụ nữ bế con nhỏ phải sống vật vờ nơi công cộng; người cao tuổi bị bỏ rơi; hay những trường hợp từng được đưa về nhưng chưa tìm thấy hướng đi mới. Mỗi con người mang theo một hoàn cảnh tâm lý riêng, đòi hỏi cán bộ xã hội phải kiên nhẫn lắng nghe, thấu hiểu và có những phương pháp hỗ trợ tinh tế, phù hợp. Chính vì thế, công tác tham vấn không chỉ là trao cho họ một nơi trú ẩn hay bữa ăn, mà là chìa khóa để khơi lại hy vọng, giúp họ tái kết nối với gia đình, cộng đồng và tìm lại niềm tin vào chính mình.
Trong nhiều năm qua, công tác chăm sóc người lang thang tại Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em thành phố chủ yếu tập trung vào các nhu cầu vật chất, chăm sóc y tế và nuôi dưỡng cơ bản. Tuy nhiên, trước những biến động ngày càng phức tạp của đời sống đô thị, lực lượng cán bộ không thể chỉ dừng lại ở việc “hỗ trợ cơ bản”, mà cần chuyển sang hướng “hỗ trợ tâm lý và hòa nhập xã hội”. Nếu thiếu kỹ năng tham vấn, việc giúp đỡ dễ rơi vào hình thức: tiếp nhận nuôi dưỡng nhưng không chạm được đến gốc rễ vấn đề, và khó xây dựng kế hoạch tái hòa nhập phù hợp cho từng người.
Do đó, bồi dưỡng chuyên sâu về tham vấn tâm lý cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Những khóa đào tạo ngắn hạn về lắng nghe tích cực, phân tích tâm lý, giao tiếp với các nhóm dễ tổn thương, hiểu biết pháp luật và xử lý các tình huống đặc thù sẽ trang bị cho cán bộ nền tảng kiến thức vững chắc, giúp họ tiếp cận từng trường hợp một cách thấu đáo. Những kỹ năng này không chỉ tạo dựng niềm tin mà còn mở ra cánh cửa giao tiếp với người lang thang – những người vốn mang nhiều cảm giác xa lạ, cô đơn và tự thu mình trong cuộc sống đô thị.
Bên cạnh việc nâng cao năng lực cán bộ, việc xây dựng quy trình tham vấn thống nhất cũng là yếu tố then chốt. Trung tâm cần ban hành bộ “Hướng dẫn tham vấn – tư vấn tâm lý cho người lang thang” với các bước rõ ràng: tiếp nhận – phỏng vấn – đánh giá – phân nhóm – xây dựng kế hoạch hỗ trợ – theo dõi định kỳ – chuẩn bị tái hòa nhập – hỗ trợ sau khi rời Trung tâm. Khi mỗi bước được định chuẩn, cán bộ dễ dàng phối hợp, tránh xử lý tùy tiện theo kinh nghiệm cá nhân.
Việc phân nhóm đối tượng ngay từ đầu cũng góp phần nâng cao hiệu quả hỗ trợ: người cần phục hồi tâm lý, người cần học nghề, người có vấn đề sức khỏe, người có nguy cơ tái lang thang cao… Mỗi nhóm được áp dụng phương thức trợ giúp riêng, tránh lãng phí nguồn lực, đồng thời bảo đảm sự công bằng trong chăm sóc.
Đặc biệt, giai đoạn người lang thang rời Trung tâm là thời điểm dễ phát sinh nguy cơ tái lang thang nhất. Do đó, cần thiết lập cơ chế theo dõi và hỗ trợ liên tục (follow-up) thông qua mạng lưới cộng tác viên, nhân viên xã hội và chính quyền địa phương. Việc duy trì kết nối qua các cuộc gọi thăm hỏi, hướng dẫn tìm việc, hỗ trợ kết nối gia đình hoặc ứng phó khi gặp khủng hoảng sẽ giúp họ không rơi vào vòng luẩn quẩn cũ, đồng thời tạo điều kiện để tái hòa nhập cộng đồng một cách bền vững.
Chuyển từ “hỗ trợ cơ bản” sang “hỗ trợ tâm lý hòa nhập” không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là bước đi chiến lược, giúp mỗi người lang thang không chỉ được chăm lo về vật chất mà còn được thấu hiểu, được đồng hành để tìm lại niềm tin và vị trí của mình trong xã hội. Đây chính là chìa khóa bền vững để công tác xã hội đô thị phát huy hiệu quả lâu dài, tạo dựng một cộng đồng nhân văn và gắn kết.
Hệ thống hỗ trợ người lang thang sẽ phát huy hiệu quả cao nhất khi có sự tham gia tích cực của cộng đồng: từ gia đình, tổ dân phố, phường xã, doanh nghiệp đào tạo nghề, cơ sở chữa trị đến các đơn vị an sinh xã hội. Sự phối hợp đa ngành này tạo nên một chuỗi trợ giúp toàn diện, từ chăm sóc tâm lý đến sinh kế, từ chỗ ở tạm thời đến cơ hội việc làm, góp phần giúp người lang thang từng bước xây dựng một cuộc sống ổn định và có kế hoạch.
Thực tế cho thấy, nhiều người sau khi được tư vấn đúng cách đã có những chuyển biến rõ rệt: họ suy nghĩ tích cực hơn, hình thành nếp sinh hoạt kỷ luật, nhận ra giá trị của việc tự lập, thậm chí bày tỏ mong muốn học nghề, trở về quê hương, tìm lại gia đình hoặc tự thuê trọ đi làm. Những thay đổi này chứng minh rằng khi được lắng nghe và dẫn dắt, người lang thang hoàn toàn có thể hòa nhập trở lại cuộc sống bình thường.
Tuy nhiên, để những chuyển biến ấy trở nên bền vững, cần đầu tư nghiêm túc vào đào tạo kỹ năng chuyên sâu cho cán bộ, xây dựng hệ thống quy trình chuẩn và tăng cường phối hợp giữa Trung tâm với các địa phương. Khi công tác tham vấn được nâng lên thành trụ cột, việc hỗ trợ người lang thang sẽ không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà hướng tới mục tiêu lâu dài: giúp họ tìm lại chỗ đứng, vai trò và ý nghĩa trong cộng đồng.
Việc nâng cao kỹ năng tham vấn không chỉ củng cố chất lượng hoạt động của Trung tâm Công tác xã hội, mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu xây dựng một đô thị nhân văn, nơi mọi người đều có cơ hội được chăm lo, được lắng nghe và được tiếp cận con đường đổi thay. Khi mỗi cán bộ xã hội có năng lực chuyên sâu, công tác hỗ trợ người lang thang sẽ có chiều sâu thực sự, mở ra cơ hội để nhiều phận đời yếu thế hình thành lại niềm tin, tìm đường trở về với một cuộc sống có trật tự, có tương lai và đầy hy vọng.
Ngọc Khanh
Bài liên quan
