Ổn định hay đam mê: Người trẻ đang chọn gì trong thời đại biến động

Hơn 1,4 triệu thanh niên trong độ tuổi 15 – 24 hiện không có việc làm ổn định, không tham gia học tập hay đào tạo một con số đáng suy nghĩ trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động. Nhưng nghịch lý là, ngay cả khi có việc làm, không ít người trẻ vẫn sẵn sàng… rời bỏ.

Xu hướng “nhảy việc”, làm tự do, theo đuổi đam mê cá nhân đang ngày càng phổ biến. Một bộ phận người trẻ không còn coi công việc ổn định là đích đến, mà chỉ là một lựa chọn tạm thời trên hành trình tìm kiếm giá trị bản thân. Có một thực tế đang diễn ra rất rõ, đó chính là lựa chọn nghề nghiệp không còn là quyết định “một lần cho cả đời”, mà trở thành quá trình liên tục thử, sai và điều chỉnh. Trong bối cảnh đó, câu hỏi “ổn định hay đam mê” không còn mang tính cá nhân, mà phản ánh một chuyển động lớn của thị trường lao động và xã hội.

Ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP. HCM.

Khi “ổn định” không còn là câu trả lời duy nhất

Ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP. HCM cho rằng, xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ đang dịch chuyển rõ rệt. Nếu trước đây, ổn định là ưu tiên hàng đầu, thì hiện nay, nhiều người trẻ quan tâm hơn đến cơ hội phát triển, thu nhập và trải nghiệm thực tế. Sự thay đổi này gắn liền với bối cảnh kinh tế số, nơi các ngành nghề mới liên tục xuất hiện và cơ hội không còn giới hạn trong những mô hình việc làm truyền thống.

Câu chuyện của anh Hoàng Dũng – một người trẻ làm sáng tạo nội dung trên các nền tảng số tại TP. HCM là ví dụ điển hình. Từng lựa chọn làm việc trong môi trường truyền hình để tìm kiếm sự ổn định, anh sau đó thay đổi quan điểm: “Sự ổn định không nằm ở cái tên cơ quan, mà nằm ở năng lực thích nghi và khả năng làm chủ cuộc sống của mình” .

Anh Hoàng Dũng từng có công việc ổn định tại 1 đài truyền hình nhưng rồi anh quyết định rời bỏ công việc nhiều người mơ ước để chạy theo đam mê sáng tạo nội dung số.

Quyết định rời bỏ công việc an toàn để theo đuổi sáng tạo nội dung không hề dễ dàng. Anh phải bắt đầu lại từ con số 0, đối diện với nhiều năm thua lỗ, áp lực tài chính và sự vô định. Nhưng cũng chính hành trình đó mang lại cho anh điều mà công việc cũ không có đó chính là cảm hứng và sự tự chủ. “Ổn định là mặt hồ lặng sóng, còn đam mê là đại dương có thể nhấn chìm bạn, nhưng cũng có thể đưa bạn đến những chân trời mà người ở bờ không bao giờ thấy được” anh chia sẻ thêm .

Lựa chọn nghề câu chuyện cá nhân hay bài toán của thị trường?

Nếu chỉ nhìn bề ngoài, lựa chọn nghề nghiệp có vẻ là quyết định cá nhân. Nhưng thực tế, nó chịu tác động mạnh mẽ từ nhiều yếu tố.

Áp lực kinh tế là yếu tố tác động trực tiếp đầu tiên. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh và biến động, ông Lâm Văn Quản – Chủ tịch Hội GDNN TP.HCM chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý, chăm chỉ không còn đảm bảo cải thiện thu nhập nếu người lao động chỉ tham gia vào các khâu giá trị thấp. Từ thực tế này, người trẻ buộc phải cân nhắc kỹ hơn trong lựa chọn nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc “có việc làm”, mà còn phải tính đến khả năng phát triển và tương lai lâu dài.

Ông Lâm Văn Quản – Chủ tịch Hội GDNN TP.HCM

Bên cạnh đó, yêu cầu từ doanh nghiệp ngày càng trở thành thước đo rõ rệt. Theo ông Nguyễn Văn Cảnh – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Đồng Nai, doanh nghiệp không đặt “ổn định” và “đam mê” ở thế đối lập. Họ cần người có đam mê, nhưng quan trọng hơn là sự ổn định về thái độ, kỷ luật và khả năng tạo ra giá trị lâu dài. Nói cách khác, đam mê là điều kiện cần, nhưng năng lực mới là điều kiện đủ.

Ở một góc độ khác, sự thay đổi trong hệ giá trị cá nhân cũng đang định hình mạnh mẽ lựa chọn nghề nghiệp. Người trẻ ngày nay đề cao tự do, ý nghĩa công việc và trải nghiệm sống hơn là sự ổn định thuần túy. Tuy nhiên, theo ông Trần Anh Tuấn, không ít trường hợp lựa chọn nghề theo cảm tính, thiếu thông tin và trải nghiệm thực tế, dẫn đến dễ thay đổi hoặc lệch hướng.

Hai xu hướng song hành đã tạo ra một thực tế đáng suy ngẫm. Một bộ phận người trẻ chọn công việc ổn định nhưng rơi vào trạng thái “ổn định bề mặt, trì trệ bên trong”, thiếu cơ hội phát triển, khó nâng cấp kỹ năng, dễ bị thay thế khi thị trường thay đổi.

Ở chiều ngược lại, những người theo đuổi đam mê lại đối diện với rủi ro lớn. Như anh Hoàng Dũng chia sẻ, có giai đoạn anh phải chi nhiều hơn thu trong nhiều năm, và không phải ai cũng đủ kiên trì để đi đến thành công. Điều đó cho thấy, vấn đề không nằm ở việc chọn “ổn định” hay “đam mê”, mà là cách mỗi người đi trên con đường mình chọn.

Không chọn một mà phải biết kết hợp

Từ góc nhìn chuyên gia, lời giải không phải là chọn một trong hai. Theo ông Nguyễn Văn Cảnh, “Ổn định để nuôi đam mê, và có đam mê để đi xa trong một công việc ổn định”. Trong khi đó, ông Trần Anh Tuấn đưa ra nguyên tắc cốt lõi gồm: lựa chọn nghề cần dựa trên ba yếu tố: mình thích gì, mình giỏi gì và xã hội cần gì .Điểm chung của các quan điểm này là đam mê phải đi cùng năng lực và kỷ luật và ổn định phải là nền tảng để phát triển, không phải nơi dừng lại.

Sự thay đổi trong lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ hôm nay phản ánh một chuyển dịch sâu sắc trong tư duy sống. Không còn “ổn định để an toàn”, mà là “ổn định để phát triển”. Không chỉ “theo đam mê”, mà là “theo đam mê một cách có chiến lược”.

Trong một thị trường lao động biến động nhanh, lợi thế không thuộc về người chọn đúng ngay từ đầu, mà thuộc về người biết học hỏi, thích nghi và liên tục nâng cấp bản thân. Bởi sau cùng, sự nghiệp không được quyết định bởi một lựa chọn, mà bởi cách mỗi người đi qua và trưởng thành từ những lựa chọn đó./.

Thanh Quang

Bài liên quan