Hotline: 
BHXH TP HCM vừa đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với người lao động ký hợp đồng lao động dưới 1 tháng. Đề xuất này đang thu hút sự quan tâm lớn bởi nếu được thông qua, hàng trăm nghìn lao động thời vụ, lao động ngắn hạn sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.
Theo BHXH TP HCM, thực tế hiện nay trên địa bàn thành phố có hơn 350.000 lao động làm việc theo hợp đồng dưới 1 tháng. Đây là nhóm lao động có tính chất công việc không ổn định, thu nhập bấp bênh và dễ gặp rủi ro nhưng lại chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định hiện hành.
Khoảng trống an sinh với lao động hợp đồng ngắn hạn
Theo Luật BHXH hiện nay, người lao động ký hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên mới thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Điều đó đồng nghĩa với việc lao động ký hợp đồng dưới 1 tháng sẽ không được đóng BHXH, BHYT hay hưởng nhiều chế độ an sinh liên quan.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp sử dụng lao động thời vụ hoặc ký hợp đồng ngắn hạn liên tục để giảm chi phí đóng BHXH. Điều này khiến một bộ phận lớn người lao động rơi vào khoảng trống an sinh dù vẫn làm việc thường xuyên.
Đáng chú ý, nhóm lao động hợp đồng ngắn hạn thường tập trung ở các lĩnh vực như dịch vụ, bán lẻ, logistics, giao hàng, chế biến thực phẩm, xây dựng hoặc sản xuất theo mùa vụ. Đây đều là những ngành nghề có nguy cơ mất việc, tai nạn lao động hoặc biến động thu nhập khá cao.
Theo các chuyên gia lao động, khi không tham gia BHXH bắt buộc, người lao động sẽ không được hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hay tích lũy thời gian đóng để hưởng lương hưu sau này.
Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, việc thiếu “lưới an sinh” khiến nhiều lao động dễ rơi vào khó khăn khi mất việc hoặc gặp sự cố sức khỏe. Chính vì vậy, đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc được xem là bước đi nhằm tăng độ bao phủ an sinh xã hội.
BHXH TP HCM đề xuất mở rộng đối tượng tham gia
Từ thực tiễn quản lý tại địa phương, BHXH TP HCM kiến nghị bổ sung nhóm lao động giao kết hợp đồng lao động dưới 1 tháng vào diện tham gia BHXH bắt buộc khi sửa đổi Luật BHXH và các quy định liên quan.
Theo cơ quan này, việc mở rộng đối tượng tham gia sẽ góp phần bảo đảm công bằng giữa các nhóm lao động, hạn chế tình trạng doanh nghiệp “lách luật” bằng cách chia nhỏ thời hạn hợp đồng để tránh nghĩa vụ đóng BHXH.
Trước đó, pháp luật BHXH cũng từng mở rộng đối tượng tham gia từ hợp đồng 3 tháng xuống còn từ đủ 1 tháng trở lên. Việc điều chỉnh này được đánh giá đã giúp tăng đáng kể số người tham gia BHXH bắt buộc trong nhiều năm qua.
Các chuyên gia cho rằng xu hướng mở rộng diện bao phủ BHXH là phù hợp với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội toàn dân. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng xuất hiện nhiều hình thức việc làm linh hoạt, nếu quy định quá “cứng” về thời hạn hợp đồng, một bộ phận lớn lao động sẽ bị bỏ ngoài hệ thống an sinh.
Ngoài BHXH, nhiều ý kiến cũng đề xuất nghiên cứu mở rộng bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế với nhóm lao động ngắn hạn nhằm tăng khả năng bảo vệ người lao động trước rủi ro việc làm.
Doanh nghiệp lo tăng chi phí lao động
Dù được đánh giá tích cực về mặt an sinh, đề xuất này cũng khiến nhiều doanh nghiệp băn khoăn vì lo ngại chi phí lao động sẽ tăng lên.
Hiện nay, doanh nghiệp và người lao động phải cùng đóng nhiều khoản bảo hiểm bắt buộc gồm BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp theo tỷ lệ quy định. Nếu mở rộng sang nhóm hợp đồng dưới 1 tháng, chi phí sử dụng lao động thời vụ có thể tăng đáng kể.
Một số doanh nghiệp cho rằng đặc thù của lao động ngắn hạn là biến động liên tục, thời gian làm việc ngắn nên việc quản lý hồ sơ, kê khai và đóng BHXH sẽ phát sinh thêm nhiều thủ tục hành chính.
Đặc biệt với các doanh nghiệp sử dụng số lượng lớn lao động thời vụ theo ngày hoặc theo tuần, việc thực hiện đóng BHXH có thể tạo thêm áp lực về quản trị nhân sự.
Tuy nhiên, các chuyên gia lao động nhận định nếu chính sách được thiết kế phù hợp và thủ tục được số hóa đồng bộ, việc mở rộng diện tham gia BHXH hoàn toàn có thể triển khai hiệu quả mà không gây quá nhiều áp lực cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, về lâu dài, việc tăng độ bao phủ BHXH sẽ giúp thị trường lao động phát triển ổn định và bền vững hơn, giảm rủi ro xã hội phát sinh từ nhóm lao động không có bảo hiểm.
Cần tính toán phù hợp với lao động linh hoạt
Theo giới chuyên gia, vấn đề quan trọng không chỉ là mở rộng đối tượng tham gia mà còn cần xây dựng cơ chế đóng – hưởng phù hợp với đặc thù lao động ngắn hạn và lao động linh hoạt.
Khác với lao động làm việc ổn định dài hạn, nhóm lao động hợp đồng dưới 1 tháng thường có thu nhập không đều, thời gian làm việc ngắn và thay đổi công việc liên tục. Vì vậy, nếu áp dụng cơ chế đóng BHXH giống lao động thông thường có thể phát sinh nhiều bất cập.
Một số ý kiến đề xuất cần nghiên cứu mức đóng linh hoạt, thủ tục đơn giản và tăng ứng dụng công nghệ để doanh nghiệp dễ thực hiện hơn.
Các chuyên gia cũng cho rằng nếu mở rộng diện tham gia BHXH nhưng không kiểm soát tốt, doanh nghiệp có thể chuyển sang hình thức hợp đồng cộng tác viên hoặc khoán việc để né trách nhiệm đóng bảo hiểm.
Do đó, cùng với sửa đổi chính sách BHXH, cần hoàn thiện các quy định về quản lý lao động linh hoạt và tăng thanh tra việc thực hiện pháp luật lao động tại doanh nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng thay đổi nhanh, mở rộng an sinh cho lao động ngắn hạn được xem là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế hiệu quả, cần có lộ trình phù hợp nhằm hài hòa lợi ích giữa người lao động và doanh nghiệp.
Phan Long
Bài liên quan
