Đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế: Nguy cơ lương hưu không đủ sống - Tạp chí điện tử Nghề nghiệp và Cuộc sống

Nhiều người lao động hiện có thu nhập thực tế khá cao nhưng mức đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) lại thấp hơn đáng kể do chỉ tính trên lương cơ bản hoặc một phần thu nhập ghi trong hợp đồng lao động. Điều này khiến không ít người đến tuổi nghỉ hưu mới giật mình khi mức lương hưu nhận được thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

Thực tế này đang đặt ra nỗi lo ngày càng lớn về khả năng bảo đảm cuộc sống của người lao động sau khi hết tuổi lao động, nhất là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt liên tục tăng.

*Làm thủ tục BHXH cho người lao động tại cơ quan chức năng.*

Thu nhập thực tế cao nhưng mức đóng BHXH thấp

Theo quy định hiện nay, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo hợp đồng lao động. Tuy nhiên trên thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn tìm cách tối ưu chi phí bằng việc chia nhỏ thu nhập thành nhiều khoản khác nhau.

Nhiều lao động có tổng thu nhập hàng tháng từ 15-25 triệu đồng nhưng mức đóng BHXH chỉ xoay quanh 5-8 triệu đồng. Phần còn lại được doanh nghiệp chi trả dưới dạng thưởng, hỗ trợ hoặc các khoản ngoài hợp đồng.

Với người lao động, việc đóng BHXH thấp trước mắt giúp số tiền bị trích hàng tháng giảm xuống, thu nhập thực nhận cao hơn. Không ít người vì muốn có thêm vài triệu đồng mỗi tháng nên chấp nhận thỏa thuận với doanh nghiệp để đóng BHXH ở mức thấp.

Tuy nhiên, các chuyên gia lao động cảnh báo đây là lựa chọn tiềm ẩn nhiều rủi ro lâu dài. Bởi mức đóng BHXH hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi sau này như lương hưu, trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hay bảo hiểm thất nghiệp.

Một cán bộ công đoàn tại TP HCM cho biết nhiều lao động trẻ hiện chưa quan tâm nhiều đến lương hưu vì cho rằng tuổi nghỉ hưu còn xa. Chỉ đến khi chuẩn bị nghỉ việc hoặc tìm hiểu quyền lợi BHXH, họ mới nhận ra số tiền được hưởng thấp hơn rất nhiều so với mức thu nhập từng có trong thời gian làm việc.

Lương hưu phụ thuộc trực tiếp vào mức đóng

Theo quy định của BHXH Việt Nam, lương hưu hàng tháng được tính dựa trên mức bình quân tiền lương đóng BHXH và thời gian tham gia BHXH của người lao động.

Điều đó đồng nghĩa với việc nếu mức đóng BHXH thấp kéo dài trong nhiều năm thì mức lương hưu sau này cũng khó cao, dù thu nhập thực tế trong thời gian đi làm không hề thấp.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là một trong những nguyên nhân khiến không ít người nghỉ hưu hiện nay gặp khó khăn về tài chính. Một số lao động từng có thu nhập khá nhưng lương hưu chỉ đạt vài triệu đồng mỗi tháng do quá trình đóng BHXH không phản ánh đúng thu nhập thực tế.

Trong bối cảnh giá cả sinh hoạt, chi phí y tế và nhu cầu chăm sóc sức khỏe tuổi già ngày càng tăng, mức lương hưu thấp khiến người lao động đối mặt áp lực lớn khi không còn khả năng lao động.

Đáng lo hơn, nhiều người lao động hiện vẫn chưa hình dung rõ mối liên hệ giữa mức đóng BHXH và quyền lợi về sau. Tâm lý phổ biến là ưu tiên thu nhập trước mắt thay vì chuẩn bị tài chính dài hạn cho tuổi già.

Theo các chuyên gia an sinh xã hội, lương hưu không chỉ là khoản trợ cấp khi nghỉ việc mà còn là “điểm tựa” tài chính quan trọng giúp người cao tuổi duy trì cuộc sống ổn định, giảm phụ thuộc vào con cháu hoặc trợ cấp xã hội.

Doanh nghiệp cũng chịu áp lực chi phí

Ở góc độ doanh nghiệp, việc đóng BHXH đầy đủ theo tổng thu nhập thực tế khiến chi phí lao động tăng lên đáng kể. Đây là lý do nhiều doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa, tìm cách giảm mức đóng BHXH cho người lao động.

Hiện nay, tổng tỷ lệ đóng BHXH, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp của doanh nghiệp và người lao động chiếm tỷ lệ khá lớn trên quỹ lương. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp lo ngại chi phí nhân công tăng sẽ ảnh hưởng đến sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc giảm mức đóng BHXH bằng cách “lách luật” chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động và có thể phát sinh tranh chấp lao động.

Không ít trường hợp người lao động sau khi nghỉ việc hoặc đến tuổi hưởng chế độ mới phát hiện mức đóng BHXH quá thấp so với thu nhập thực tế trước đây. Khi đó, việc điều chỉnh hoặc truy đóng thường rất khó khăn.

Ngoài ra, việc đóng BHXH không đúng quy định còn làm giảm tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội. Nếu số đông lao động đóng ở mức thấp trong thời gian dài, quỹ hưu trí cũng sẽ chịu nhiều áp lực trong tương lai.

Cần thay đổi nhận thức về BHXH

Theo các chuyên gia, để hạn chế tình trạng đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế, điều quan trọng trước tiên là thay đổi nhận thức của cả doanh nghiệp và người lao động.

Người lao động cần hiểu rằng BHXH không đơn thuần là khoản tiền bị trừ hàng tháng mà là hình thức tích lũy an sinh cho tương lai. Việc đóng BHXH đúng với thu nhập thực tế sẽ giúp bảo đảm tốt hơn quyền lợi khi về già hoặc gặp rủi ro trong cuộc sống.

Trong khi đó, doanh nghiệp cần tuân thủ đúng quy định pháp luật, coi việc đóng BHXH đầy đủ là trách nhiệm với người lao động thay vì chỉ nhìn vào bài toán chi phí trước mắt.

Các chuyên gia cũng cho rằng cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm tình trạng trốn đóng hoặc đóng BHXH không đúng mức. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông để người lao động hiểu rõ quyền lợi và chủ động giám sát việc đóng BHXH của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh, bảo đảm an sinh cho người lao động sau tuổi nghỉ hưu là vấn đề ngày càng quan trọng. Nếu mức đóng BHXH không phản ánh đúng thu nhập thực tế, nguy cơ người lao động rơi vào cảnh lương hưu thấp, khó bảo đảm cuộc sống sẽ ngày càng lớn.

Với nhiều người lao động, vài triệu đồng tăng thêm trong hiện tại có thể là khoản đáng kể. Nhưng về lâu dài, một mức lương hưu đủ sống mới là sự bảo đảm bền vững cho tuổi già.