Hotline: 
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao, chất lượng nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn khó tuyển lao động có kỹ năng, trong khi không ít sinh viên sau tốt nghiệp phải mất thời gian thích nghi hoặc đào tạo lại. Gắn kết nhà trường với doanh nghiệp vì thế đang trở thành yêu cầu tất yếu, giúp đào tạo sát nhu cầu thị trường, nâng cao chất lượng nhân lực và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Doanh nghiệp là khách hàng và đối tác của giáo dục nghề nghiệp
Nếu trước đây nhà trường chủ yếu xây dựng chương trình dựa trên khung đào tạo và năng lực đội ngũ giảng viên thì hiện nay, doanh nghiệp ngày càng tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo. Là nơi sử dụng lao động, doanh nghiệp hiểu rõ thị trường cần gì, công nghệ thay đổi ra sao và người lao động cần những năng lực nào để có thể làm việc hiệu quả. Vì vậy, giáo dục nghề nghiệp cần chuyển từ tư duy “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì xã hội cần”.
Ở nhiều quốc gia có nền giáo dục nghề nghiệp phát triển như Đức, Thụy Sĩ, Áo, Hàn Quốc hay Singapore, doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập mà còn tham gia xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra, cử chuyên gia giảng dạy, đánh giá kỹ năng và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Đức là một trong những hình mẫu tiêu biểu với hệ thống đào tạo nghề kép (Dual System), kết hợp học lý thuyết tại trường với thực hành tại doanh nghiệp. Doanh nghiệp trực tiếp tham gia đào tạo, hướng dẫn và đánh giá người học, qua đó giúp người học có khả năng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp, đồng thời doanh nghiệp có được nguồn nhân lực phù hợp.
Tại Hàn Quốc, các tập đoàn lớn như Samsung, Hyundai, LG có nhiều chương trình phối hợp với cơ sở giáo dục, đầu tư phòng thí nghiệm, học bổng, thực tập và nghiên cứu ứng dụng. Singapore cũng phát triển hệ sinh thái đào tạo kỹ năng với sự tham gia sâu của doanh nghiệp, gắn đào tạo với nhu cầu chuyển đổi công nghệ và học tập suốt đời. Những kinh nghiệm này cho thấy doanh nghiệp không còn chỉ là nơi tuyển dụng sau đào tạo mà cần trở thành đối tác đồng hành ngay từ quá trình đào tạo.
Doanh nghiệp giúp chương trình đào tạo luôn cập nhật
Một trong những thách thức lớn của giáo dục nghề nghiệp là tốc độ thay đổi công nghệ nhanh hơn chu kỳ cập nhật chương trình. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, robot, tự động hóa, Internet vạn vật (IoT), bán dẫn, thương mại điện tử và chuyển đổi số đang nhanh chóng thay đổi yêu cầu đối với người lao động. Trong điều kiện đó, sự tham gia của doanh nghiệp giúp nhà trường cập nhật công nghệ và điều chỉnh chương trình sát thực tế sản xuất. Chuyên gia doanh nghiệp có thể tham gia biên soạn giáo trình, xây dựng tình huống thực tế, giảng dạy chuyên đề và hướng dẫn các dự án ứng dụng.
Nhờ đó, người học được tiếp cận công nghệ mới, hiểu rõ yêu cầu của nghề và rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức được học với công việc thực tế. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp đã tham gia sâu vào quá trình này. Samsung Electronics Việt Nam thông qua Samsung Innovation Campus (SIC) triển khai đào tạo các lĩnh vực như AI, IoT, Big Data và mở rộng sang bán dẫn, phối hợp với nhiều trường đại học, cao đẳng. Luxshare-ICT hợp tác với các cơ sở giáo dục tại Bắc Ninh, Bắc Giang và một số địa phương có khu công nghiệp để phát triển nhân lực điện tử, tự động hóa và sản xuất thông minh.
Trong nước, VinFast phối hợp với nhiều trường đại học, cao đẳng đào tạo và phát triển nhân lực trong các lĩnh vực ô tô điện, cơ điện tử, robot, tự động hóa. Tập đoàn FPT cũng phát triển hệ sinh thái đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp, tập trung vào AI, dữ liệu, an ninh mạng, điện toán đám mây và bán dẫn. Những mô hình này cho thấy sự tham gia của doanh nghiệp đang góp phần rút ngắn khoảng cách giữa chương trình đào tạo và yêu cầu của nền sản xuất hiện đại.
Doanh nghiệp là “phòng thực hành” lớn
Đào tạo nghề không thể chỉ diễn ra trong lớp học. Dù nhà trường có đầu tư phòng thực hành hiện đại, vẫn khó theo kịp dây chuyền sản xuất, máy móc và công nghệ liên tục đổi mới tại doanh nghiệp.
Do đó, doanh nghiệp trở thành “phòng thực hành” lớn, nơi người học được trực tiếp tham gia quy trình sản xuất, vận hành thiết bị, xử lý tình huống nghề nghiệp và hình thành tác phong công nghiệp.
Thực tập tại doanh nghiệp còn giúp người học rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, quản lý thời gian, kỷ luật lao động và văn hóa doanh nghiệp – những yêu cầu ngày càng được nhà tuyển dụng coi trọng. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp đánh giá người học ngay trong quá trình thực tập, lựa chọn nhân sự phù hợp và chủ động xây dựng nguồn nhân lực cho tương lai.
Cùng đào tạo để giảm chi phí tuyển dụng
Đối với doanh nghiệp, tham gia đào tạo không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn mang lại lợi ích kinh tế. Việc tuyển dụng lao động mới thường kéo theo chi phí đào tạo lại, thời gian thích nghi và nguy cơ nghỉ việc trong giai đoạn đầu. Khi tham gia từ đầu vào quá trình đào tạo, doanh nghiệp có thể định hướng kỹ năng theo nhu cầu sử dụng, lựa chọn sinh viên phù hợp và tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp. Một số doanh nghiệp còn cấp học bổng, tài trợ thiết bị, đặt hàng đào tạo, hỗ trợ thực tập hoặc trả lương cho người học trong thời gian đào tạo.
Mô hình này đang có nhiều dư địa phát triển trong các ngành cơ khí, điện – điện tử, ô tô, logistics, khách sạn, công nghệ thông tin, bán dẫn và sản xuất thông minh. Người học cũng là đối tượng hưởng lợi trực tiếp. Được học tập trong chương trình gắn với doanh nghiệp, sinh viên có điều kiện tiếp cận công nghệ mới, trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, được doanh nghiệp đánh giá và tăng cơ hội có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp.
Từ hợp tác đến đồng hành chiến lược
Để doanh nghiệp thực sự trở thành đối tác chiến lược, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chuyển từ tư duy “xin doanh nghiệp hỗ trợ” sang “cùng doanh nghiệp tạo ra giá trị”. Nhà trường cần chủ động khảo sát nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình theo yêu cầu doanh nghiệp, thành lập hội đồng tư vấn có sự tham gia của doanh nghiệp, mời chuyên gia tham gia giảng dạy, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp và xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng.
Về phía doanh nghiệp, cần coi đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp là đầu tư cho nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh dài hạn. Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo, họ không chỉ giải quyết nhu cầu nhân lực trước mắt mà còn có thể chủ động chuẩn bị đội ngũ phù hợp với chiến lược phát triển.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghệ thay đổi nhanh và cạnh tranh nguồn nhân lực toàn cầu ngày càng gay gắt, giáo dục nghề nghiệp không thể phát triển chỉ dựa vào nỗ lực của nhà trường. Doanh nghiệp cần trở thành đối tác chiến lược, cùng tham gia từ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo, đánh giá kỹ năng đến tuyển dụng và phát triển nghề nghiệp.
Khi nhà trường và doanh nghiệp đồng hành, người học có nghề và việc làm, doanh nghiệp có nguồn nhân lực chất lượng, còn nền kinh tế có thêm động lực để nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và chủ động hội nhập quốc tế.
TS. Nguyễn Xuân Sang
Hiệu trưởng trường CĐ Ngoại ngữ – Công nghệ và Truyền thông
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.