Hotline: 
Năm 2025 khép lại bằng bức tranh Kinh tế – Xã hội có nhiều điểm sáng. Tăng trưởng duy trì ở mức khá, nền kinh tế tiếp tục ổn định. Sán xuất công nghiệp và dịch vụ phục hồi mạnh mẽ, đầu tư công được thúc đẩy quyết liệt, nhiều việc làm mới được tạo lập đã tạo hiệu ứng lan tỏa cho khu vực tư nhân.
Trả lời phỏng vấn của báo chí trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm chia sẻ nhiều tư tưởng chủ đạo, tầm nhìn chiến lược, khát vọng phát triển đất nước với phương châm hành động được xác định rất rõ: “Đoàn kết – Dân chủ -Kỷ cương – Đột phá – Phát triển” với tư duy tháo gỡ những điểm nghẽn, trong đó có thể chế và chất lượng nguồn nhân lực…
Đào tạo nghề cho nền kinh tế số
Năm 2025, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cấu trúc của nền kinh tế và thị trường lao động trên phạm vi toàn cầu. Nền kinh tế số, với đặc trưng việc ứng dụng rộng rãi công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số trong sản xuất, kinh doanh và quản trị, không chỉ tạo ra những mô hình kinh doanh mới mà còn làm xuất hiện nhiều dạng nghề nghiệp chưa từng tồn tại trước đây. Ở Việt Nam chuyển đổi số có bước tiến rõ rệt. Doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề ngày càng chủ động ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh đó, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã chủ động định vị lại vai trò và phương thức đào tạo của mình. Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Bách Khoa là một trong những cơ sở đào tạo nghề theo định hướng ứng dụng, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động. Nhà trường từng bước ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác quản lý, điều hành và đào tạo, như triển khai hệ thống quản lý đào tạo, quản lý người học, số hóa hồ sơ chuyên môn, xây dựng học liệu điện tử và tổ chức các hình thức đào tạo linh hoạt, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường, mà còn góp phần giúp người học hình thành năng lực thích ứng, học tập suốt đời những yêu cầu cốt lõi của nguồn nhân lực trong nền kinh tế số.
Năm 2026, nhiệm vụ đào tạo tại các cơ sở đào tạo nghề đáp ứng yêu cầu đối với nguồn nhân lực sẽ đặt ra những thách thức lớn, đòi hỏi sự đổi mới sâu sắc cả về tư duy, ngành nghề đào tạo lẫn chính sách phát triển nhân lực quốc gia. Chuẩn bị cho nhiệm vụ này bước sang năm 2026 Quốc hội đã xác định mục tiêu tổng quát là: Tiếp tục ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Nghị quyết của Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu – tư kinh doanh: phát triển mạnh khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Song song với đó là các mục tiêu xã hội, tạo việc làm bền vững nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Thực tế là nhiều doanh nghiệp và cơ sở đào tạo nghề đã chỉ ra đặc điểm nổi bật của nghề nghiệp trong nền kinh tế số là tính biến đổi nhanh và khó dự đoán.
Không giống như các nghề truyền thống có nội dung công việc và yêu cầu kỹ năng tương đối ổn định, nhiều nghề trong nền kinh tế số liên tục thay đổi theo sự phát triển của công nghệ và mô hình tổ chức sản xuất. Sự xuất hiện của các nghề liên quan đến dữ liệu, nền tảng số, vận hành hệ thống thông minh hay quản trị nội dung số cho thấy ranh giới giữa các ngành nghề ngày càng trở nên mờ nhạt. Điều này khiến cho khái niệm “nghề nghiệp trọn đời” dần mất đi ý nghĩa, thay vào đó là quỹ đạo nghề nghiệp linh hoạt với nhiều lần chuyển đổi trong suốt vòng đời lao động.
Bên cạnh sự xuất hiện của các nghề mới, nền kinh tế số cũng làm thay đổi bản chất của nhiều nghề hiện hữu. Trong nhiều lĩnh vực, công nghệ số không loại bỏ hoàn toàn công việc của con người mà tái cấu trúc cách thức làm việc. Các nhiệm vụ lặp lại, dựa trên quy trình chuẩn hóa ngày càng được tự động hóa, trong khi con người đảm nhận nhiều hơn các nhiệm vụ đòi hỏi phán đoán, sáng tạo, phối hợp và ra quyết định. Do đó, yêu cầu đối với người lao động không chỉ nằm ở việc nắm vững kỹ năng chuyên môn, mà còn ở khả năng thích ứng với công nghệ, làm việc trong môi trường số và học hỏi liên tục.
Yêu cầu mới cho nguồn nhân lực
Trong bối cảnh này, nguồn nhân lực trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế số. Tuy nhiên, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không còn được xác định đơn thuần bằng trình độ học vấn hay tay nghề kỹ thuật, mà chuyển mạnh sang các năng lực tổng hợp. Trước hết là năng lực số, bao gồm khả năng sử dụng công nghệ, khai thác và xử lý thông tin, làm việc với dữ liệu và tương tác trong môi trường số. Đây là năng lực nền tảng, mang tính phổ quát, cần thiết cho hầu hết các nghề nghiệp trong nền kinh tế số, nó không giới hạn trong các ngành công nghệ thông tin.
Bên cạnh năng lực số, năng lực thích ứng và học tập suốt đời ngày càng trở thành yêu cầu cốt lõi. Trong nền kinh tế số, kiến thức và kỹ năng có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu. Do đó, khả năng học hỏi, cập nhật và chuyển đổi nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng hơn so với việc sở hữu một tập hợp kỹ năng cố định. Các cơ sở đào tạo nghề và người lao động cần có tư duy mở, sẵn sàng tiếp cận công nghệ mới và chấp nhận thay đổi. Đây là một sự thay đổi lớn về nhận thức đối với những hệ thống đào tạo lao động vốn quen với tính ổn định.
Một yêu cầu quan trọng khác là năng lực mềm và năng lực xã hội. Mặc dù nền kinh tế số dựa nhiều vào công nghệ, nhưng các kỹ năng như giao tiếp, hợp tác, tư duy phản biện lại trở nên quan trọng hơn. Khi con người làm việc song hành với công nghệ và trong các nhóm đa ngành, đa không gian, khả năng phối hợp hiệu quả và xử lý các tình huống phức hợp trở thành lợi thế cạnh tranh. Điều này cho thấy việc đào tạo, dạy nghề đổi mới nguồn nhân lực trong nền kinh tế số không thể chỉ tập trung vào kỹ năng kỹ thuật, mà cần chú trọng phát triển toàn diện năng lực con người.
Những thay đổi về nghề nghiệp và yêu cầu kỹ năng đặt ra áp lực đổi mới đối với các hệ thống phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là đào tạo nghề và thị trường lao động. Các chương trình đào tạo truyền thống vốn được thiết kế theo ngành nghề ổn định, đang bộc lộ hạn chế trước tốc độ biến động của nền kinh tế số. Đồng thời, mối liên kết giữa các cơ sở, các trường nghề và doanh nghiệp cần được tăng cường để bảo đảm đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn. Mới đây theo một hướng dẫn lương mới nhất của Việt Nam Manpower, ngành có mức tăng lương cao nhất là công nghệ, số hóa (10-15%); Logistics và chuỗi cung ứng (10-20%). Điểm nổi bật là nhu cầu nhân sự phục vụ chuyển đổi số tăng mạnh ở tất cả các ngành. Các kỹ năng liên quan đến công nghệ và số hóa xuất hiện trong top các kỹ năng được nhà tuyển dụng tìm kiếm ở 8/12 ngành.
Ở góc độ chính sách, phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế số không thể dựa vào các giải pháp đơn lẻ. Cần một cách tiếp cận tổng thể, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường thể chế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo tham gia tích cực vào đào tạo nghề và sử dụng lao động, còn người lao động là chủ thể của quá trình học tập suốt đời. Nêu như vậy để thấy “Đào tạo nghề” và “Nghề nghiệp” trong nền kinh tế số đang vận động theo hướng linh hoạt, đa dạng và gắn chặt với công nghệ, sự thay đổi này đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc không những đối với các cơ sở đào tạo nghề, mà cả với người lao động. Khi vận hành theo yêu cầu đó thì bài toán chiến lược trong quá trình nâng cao chất lượng nguồn lao động của đất nước sẽ dần được giải quyết.
Nguyễn Trung Chính
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.