Hotline: 
Từ năm 2027, Bảo hiểm xã hội Việt Nam dự kiến triển khai chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) thông qua Tài khoản hưởng an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID. Thay đổi này mở ra khả năng đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự phục vụ người dân, điều quan trọng không chỉ là kết nối hệ thống mà còn phải bảo đảm người hưởng nhận đúng, đủ, đúng hạn và có phương án hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Từ hồ sơ bảo hiểm đến tài khoản an sinh số
Theo kế hoạch do BHXH Việt Nam ban hành ngày 14/10/2026, việc triển khai sử dụng Tài khoản hưởng an sinh xã hội trên VNeID để chi trả các chế độ BHXH và BHTN sẽ được thực hiện từ năm 2027. Trong tháng 10/2026, ngành BHXH tập trung xây dựng hướng dẫn nghiệp vụ, hoàn thiện phương án kết nối và tích hợp dữ liệu. Trong tháng 11 và 12/2026, các đơn vị liên quan sẽ hoàn thiện hướng dẫn, kết nối hệ thống phần mềm với hệ thống định danh điện tử và hỗ trợ người dân chuẩn bị điều kiện sử dụng.
Điểm đáng chú ý là tài khoản hưởng an sinh xã hội trên VNeID không đơn thuần là một tài khoản ngân hàng mới. Đây là thông tin tài khoản được tích hợp trên nền tảng định danh điện tử, cho phép người dân liên kết phương tiện nhận tiền phù hợp, như tài khoản thanh toán, ví điện tử hoặc tài khoản tiền di động theo quy định và điều kiện kết nối.
Nói cách khác, VNeID đóng vai trò kết nối thông tin định danh và tài khoản hưởng an sinh; tiền được chuyển đến phương tiện nhận mà người dân đã đăng ký. Việc sử dụng tài khoản này nhằm tạo thuận lợi cho người hưởng, tăng cường đối soát thông tin và nâng cao tính an toàn, minh bạch trong quá trình chi trả.
Đây là bước tiếp theo trong quá trình số hóa các dịch vụ công và quản lý an sinh xã hội. Khi thông tin người hưởng được chuẩn hóa, kết nối với dữ liệu định danh cá nhân, cơ quan BHXH có thêm điều kiện xác minh thông tin, giảm sai lệch giữa hồ sơ và tài khoản nhận tiền, đồng thời hạn chế những thao tác thủ công không cần thiết.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng kế hoạch triển khai từ năm 2027 không có nghĩa mọi người hưởng đều phải sử dụng ngay một phương thức nhận tiền duy nhất trong mọi trường hợp. BHXH Việt Nam nêu rõ, những người chưa đủ điều kiện nhận qua Tài khoản hưởng an sinh xã hội vẫn được chi trả bằng phương thức phù hợp theo quy định, bảo đảm quyền lợi không bị gián đoạn.
Người hưởng có thể được lợi gì?
Lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm bớt một số thao tác hành chính trong quá trình nhận chế độ. Khi thông tin định danh, dữ liệu hưởng chế độ và phương tiện nhận tiền được kết nối chính xác, người dân có thể thuận tiện hơn trong việc đăng ký, cập nhật thông tin và tiếp nhận khoản chi trả.
Đối với người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp thất nghiệp, việc nhận tiền qua phương tiện thanh toán đã đăng ký có thể giúp giảm nhu cầu đi lại, đặc biệt với người sống xa điểm chi trả hoặc gặp khó khăn trong di chuyển. Người dân cũng có thể chủ động hơn trong việc quản lý tài khoản và theo dõi khoản tiền được chuyển đến.
Đối với cơ quan quản lý, việc chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường đối soát có thể góp phần giảm nhầm lẫn về thông tin cá nhân, hạn chế tình trạng hồ sơ không thống nhất và nâng cao hiệu quả xử lý. Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, việc kiểm tra thông tin phục vụ giải quyết chế độ có thể thuận lợi hơn, dù mức độ đơn giản hóa thủ tục cụ thể còn phụ thuộc vào quy trình triển khai.
Lợi ích rộng hơn nằm ở khả năng hình thành phương thức quản lý an sinh hiện đại, trong đó dữ liệu không chỉ phục vụ chi trả mà còn giúp cơ quan chức năng theo dõi quá trình giải quyết chế độ, phát hiện sai lệch và cải thiện chất lượng phục vụ.
Theo thông tin được BHXH Việt Nam công bố, đến ngày 17/10/2026, ngành đã chuyển đổi thành công mã số BHXH sang số định danh cá nhân hoặc số căn cước công dân cho hơn 101,49 triệu người. Việc chuẩn hóa định danh trên quy mô lớn là nền tảng quan trọng để kết nối dữ liệu và triển khai các dịch vụ an sinh số.
Dẫu vậy, kết nối dữ liệu không tự động bảo đảm mọi giao dịch đều chính xác. Thông tin tài khoản sai, dữ liệu chưa được cập nhật hoặc sự không thống nhất giữa người hưởng và người được ủy quyền nhận chế độ vẫn có thể gây trở ngại. Vì vậy, chất lượng đối soát và quy trình xử lý sai lệch sẽ quyết định phần lớn hiệu quả thực tế.
Không để người cao tuổi, người yếu thế gặp khó
Một trong những thách thức lớn của chuyển đổi số an sinh là sự khác biệt về khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư.
Với người trẻ quen sử dụng điện thoại thông minh, việc đăng nhập ứng dụng và liên kết tài khoản có thể tương đối thuận tiện. Nhưng với một bộ phận người cao tuổi, người sống ở vùng sâu, vùng xa, người khuyết tật hoặc người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, quy trình này có thể không đơn giản.
Một số người không sử dụng điện thoại thông minh thường xuyên, không nhớ mật khẩu hoặc gặp khó khăn khi thao tác trên ứng dụng. Có người phụ thuộc vào con cháu để thực hiện thủ tục; người khác có thể không có tài khoản ngân hàng hoặc phương tiện thanh toán phù hợp. Nếu việc chuyển đổi được triển khai mà thiếu hướng dẫn trực tiếp, nhóm này có nguy cơ gặp khó khăn ngay trong việc tiếp cận khoản tiền an sinh của mình.
Vì vậy, số hóa không nên được hiểu là chuyển toàn bộ trách nhiệm thao tác sang người hưởng. Cơ quan BHXH cần tổ chức hướng dẫn dễ hiểu, có thể thực hiện tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ, điểm hỗ trợ dịch vụ công hoặc thông qua sự phối hợp của chính quyền cơ sở và các tổ chức liên quan.
Đặc biệt, cần thông tin rõ rằng người chưa đủ điều kiện nhận tiền qua tài khoản hưởng an sinh xã hội vẫn được chi trả theo phương thức phù hợp. Đây là nguyên tắc quan trọng để tránh tâm lý lo lắng, nhất là đối với người đang phụ thuộc vào lương hưu hoặc trợ cấp thất nghiệp để trang trải sinh hoạt hằng tháng.
Trong quá trình thực hiện, cơ quan chức năng cũng cần theo dõi các trường hợp đăng ký không thành công, thông tin không khớp hoặc không có phương tiện thanh toán phù hợp. Thay vì chỉ thống kê số tài khoản được tích hợp, cần đánh giá xem người dân có thực sự nhận được tiền thuận lợi hơn hay không.
An toàn dữ liệu và phòng ngừa lừa đảo
Khi các hệ thống định danh, bảo hiểm và thanh toán được kết nối, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân càng trở nên quan trọng. Thông tin định danh và tài khoản nhận tiền liên quan trực tiếp đến quyền lợi tài chính của người dân. Nếu dữ liệu bị sử dụng sai mục đích hoặc tài khoản bị chiếm quyền truy cập, hậu quả có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người hưởng.
BHXH Việt Nam yêu cầu quá trình triển khai phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thống nhất thông tin giữa người hưởng, người được ủy quyền nhận chế độ và tài khoản hưởng an sinh xã hội.
Yêu cầu này cần được cụ thể hóa bằng quy trình phân quyền truy cập, kiểm soát việc khai thác dữ liệu, xác minh thay đổi thông tin và xử lý sự cố. Người dân cũng cần được hướng dẫn cách bảo vệ tài khoản VNeID, không cung cấp mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin bảo mật cho người lạ.
Một rủi ro cần lưu ý là các đối tượng lừa đảo có thể lợi dụng thông tin về chính sách mới để giả danh cán bộ BHXH, yêu cầu người dân bấm vào đường dẫn lạ, cung cấp mã OTP hoặc chuyển tiền với lý do kích hoạt tài khoản nhận trợ cấp. Bởi vậy, công tác truyền thông phải đi cùng cảnh báo cụ thể về các thủ đoạn có thể xuất hiện.
Nguyên tắc cần được nhấn mạnh là người dân chỉ thực hiện thao tác trên ứng dụng và kênh chính thức; khi có thông báo bất thường về việc nhận tiền, cần xác minh với cơ quan BHXH hoặc ngân hàng thông qua kênh liên hệ đã được công bố. Không nên cung cấp thông tin bảo mật hoặc chuyển tiền chỉ vì nhận được cuộc gọi, tin nhắn tự xưng là cán bộ hỗ trợ.
Ngoài ra, cần có quy trình xử lý nhanh khi người hưởng phát hiện thông tin sai hoặc giao dịch bất thường. Nếu chỉ có cơ chế cảnh báo mà không có đầu mối giải quyết rõ ràng, người dân vẫn có thể lúng túng khi quyền lợi bị ảnh hưởng.
Chuyển đổi số phải đi cùng trách nhiệm phục vụ
Chi trả BHXH và BHTN qua VNeID là một bước chuyển về phương thức tổ chức dịch vụ an sinh. Nhưng hiệu quả của chính sách không nên chỉ được đánh giá qua số lượng tài khoản được liên kết hay tỷ lệ giao dịch điện tử.
Điều quan trọng hơn là người dân có nhận tiền đúng hạn không, số tiền có chính xác không, thủ tục có thực sự đơn giản hơn không và khi phát sinh sự cố thì có được hỗ trợ kịp thời không.
Để đạt mục tiêu đó, ngành BHXH cần chuẩn hóa dữ liệu trước khi mở rộng chi trả; kiểm thử kỹ khả năng kết nối giữa các hệ thống; xây dựng quy trình xử lý trường hợp tài khoản sai hoặc giao dịch thất bại; đồng thời duy trì phương thức thay thế cho những người chưa đủ điều kiện sử dụng công cụ số.
Công tác hướng dẫn cũng cần được tổ chức theo nhóm đối tượng. Người cao tuổi có thể cần hỗ trợ trực tiếp; người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể cần hướng dẫn gắn với quá trình giải quyết hồ sơ; người ở vùng khó khăn cần có đầu mối trợ giúp dễ tiếp cận. Một quy trình chung vẫn có thể được áp dụng, nhưng cách hỗ trợ phải linh hoạt theo điều kiện thực tế.
Bên cạnh đó, cần có các chỉ số đánh giá minh bạch như tỷ lệ chi trả thành công, số trường hợp phải điều chỉnh dữ liệu, thời gian xử lý sự cố và số phản ánh được giải quyết đúng hạn. Đây là căn cứ để xác định chuyển đổi số có thực sự nâng cao chất lượng dịch vụ hay chỉ chuyển thao tác từ giấy tờ sang màn hình điện thoại.
Về lâu dài, dữ liệu an sinh được chuẩn hóa có thể hỗ trợ đơn giản hóa thủ tục và cải thiện việc quản lý các chế độ bảo hiểm. Nhưng công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được thiết kế dựa trên nhu cầu của người dân, đi kèm cơ chế bảo vệ quyền lợi và trách nhiệm giải trình rõ ràng.
Từ năm 2027, việc chi trả BHXH và BHTN qua VNeID có thể mở thêm lựa chọn thuận tiện cho người hưởng. Tuy nhiên, thành công của chuyển đổi số không nằm ở việc mọi người buộc phải sử dụng một ứng dụng, mà ở chỗ mỗi người đều có thể tiếp cận đầy đủ quyền lợi an sinh của mình một cách an toàn, minh bạch và không bị gián đoạn.
Mnh Long
Bài liên quan
