BHXH tự nguyện: Từ "của để dành" thành điểm tựa an sinh - Tạp chí điện tử Nghề nghiệp và Cuộc sống

Hàng loạt chính sách mới có hiệu lực từ ngày 1/7 như bổ sung chế độ thai sản, giảm thời gian đóng để hưởng lương hưu và tăng mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước đang tạo thêm sức hút cho BHXH tự nguyện. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong lộ trình mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội đối với hàng triệu lao động khu vực phi chính thức.

*BHXH đang dần trở thành điểm tựa an sinh với lao động khu vực phi chính thức*

Sau nhiều năm được xem chủ yếu là “của để dành” cho tuổi già, bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đang dần trở thành lựa chọn an sinh lâu dài của ngày càng nhiều người lao động tự do. Hàng loạt chính sách mới có hiệu lực từ ngày 1/7 không chỉ mở rộng quyền lợi mà còn gia tăng tính hấp dẫn của loại hình bảo hiểm này, tạo thêm động lực để người dân tham gia và gắn bó lâu dài với hệ thống an sinh xã hội.

Trong bối cảnh lực lượng lao động phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng lớn, việc nâng cao sức hút của BHXH tự nguyện được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu bao phủ BHXH toàn dân.

Không chỉ là lương hưu

Theo quy định của Luật BHXH 2024, từ ngày 1/7, mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, hiện là 1,5 triệu đồng/người/tháng.

Trong khi đó, mức thu nhập tối đa làm căn cứ đóng tăng lên 50,6 triệu đồng/tháng, tương ứng 20 lần mức tham chiếu mới sau khi lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng.

Việc mở rộng biên độ đóng cho phép người tham gia linh hoạt lựa chọn mức đóng phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu hưởng chế độ sau này. Người có thu nhập thấp vẫn có cơ hội tham gia với mức đóng vừa sức, trong khi những người có điều kiện kinh tế tốt hơn có thể lựa chọn mức đóng cao để gia tăng quyền lợi khi nghỉ hưu.

Đến đầu tháng 5/2026, cả nước có khoảng 2,54 triệu người tham gia BHXH tự nguyện. Con số này cho thấy sức lan tỏa ngày càng lớn của chính sách trong nhóm lao động không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Thực tế, sau hơn 7 năm triển khai Nghị quyết 28 về cải cách chính sách BHXH, số người tham gia BHXH tự nguyện đã tăng trưởng rất nhanh. Nếu năm 2018 cả nước mới có hơn 277.000 người tham gia thì đến năm 2019 con số này đã vượt 558.000 người, tăng hơn 101%.

Đến cuối năm 2025, số người tham gia tiếp tục tăng gần 14% so với năm trước và chiếm 5,49% lực lượng lao động trong độ tuổi.

Những con số trên cho thấy nhận thức của người dân về an sinh xã hội đang dần thay đổi. Thay vì chỉ dựa vào tích lũy cá nhân hoặc hỗ trợ từ gia đình khi về già, nhiều người lao động đã chủ động tham gia BHXH để có nguồn thu nhập ổn định và được bảo đảm chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Mở rộng quyền lợi để thu hút người tham gia

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật BHXH 2024 là việc bổ sung chế độ thai sản đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Đây được xem là bước tiến quan trọng bởi trước đây người tham gia chỉ được hưởng hai chế độ là hưu trí và tử tuất.

Việc bổ sung chế độ thai sản không chỉ giúp nâng cao quyền lợi cho người tham gia mà còn tạo thêm động lực đối với lao động nữ khu vực phi chính thức, nhóm vốn ít có cơ hội tiếp cận các chính sách an sinh như lao động trong khu vực chính thức.

Cùng với đó, quy định giảm thời gian đóng tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm cũng mở ra cơ hội cho nhiều người lao động lớn tuổi hoặc có quá trình tham gia chưa liên tục vẫn có thể đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng.

Một điểm mới khác là chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ ngân sách nhà nước được nâng lên đáng kể. Theo quy định mới, hộ nghèo và người sinh sống tại xã đảo, đặc khu được hỗ trợ 50% mức đóng; hộ cận nghèo được hỗ trợ 40%; người dân tộc thiểu số được hỗ trợ 30%; các nhóm còn lại được nâng mức hỗ trợ từ 10% lên 20%.

Bên cạnh đó, từ ngày 1/7, mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng cũng được điều chỉnh tăng thêm 8%, góp phần nâng cao khả năng bảo đảm cuộc sống cho người thụ hưởng.

Các chính sách mới cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước trong việc nâng cao tính hấp dẫn của BHXH tự nguyện, đặc biệt đối với lao động tự do, nông dân, tiểu thương và những người làm việc ngoài khu vực có quan hệ lao động chính thức.

Tuy nhiên, để BHXH tự nguyện thực sự trở thành điểm tựa an sinh cho hàng chục triệu lao động phi chính thức, bên cạnh việc mở rộng quyền lợi, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, tư vấn chính sách và phát triển các hình thức đóng linh hoạt phù hợp với đặc điểm thu nhập của người dân.

Khi ngày càng nhiều người lao động chủ động tham gia BHXH tự nguyện, lợi ích không chỉ dừng lại ở từng cá nhân hay gia đình mà còn góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, giảm áp lực trợ giúp xã hội trong tương lai và hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm an sinh cho mọi người dân.

Phan Linh