Hotline: 
Đề xuất giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 xuống 70, đồng thời mở rộng diện thụ hưởng, kể cả với người có lương hưu thấp, đang thu hút sự quan tâm trong quá trình Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Nếu được nghiên cứu và triển khai phù hợp, chính sách có thể giúp thêm nhiều người cao tuổi tiếp cận mạng lưới an sinh, giảm nguy cơ thiếu hụt thu nhập khi tuổi già.
Tuy nhiên, mở rộng đối tượng cũng đặt ra yêu cầu đánh giá kỹ tác động ngân sách, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng lộ trình thực hiện để bảo đảm tính bền vững của chính sách.
Đề nghị giảm tuổi hưởng trợ cấp từ 75 xuống 70
Sáng 9/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) đề nghị nghiên cứu mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Theo quy định hiện hành, người từ đủ 75 tuổi trở lên có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội nếu đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có điều kiện không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Riêng người từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi phải thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo và đáp ứng các điều kiện còn lại.
Đại biểu cho rằng tiêu chí hộ nghèo, hộ cận nghèo chưa phản ánh đầy đủ hoàn cảnh của tất cả người cao tuổi. Trên thực tế, có người không có lương hưu, không có nguồn thu nhập ổn định nhưng vẫn chưa thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo, vì vậy chưa tiếp cận được chính sách trợ cấp.
Từ thực tế tiếp xúc cử tri, đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá tác động và khả năng cân đối ngân sách để xem xét giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng từ đủ 75 tuổi xuống đủ 70 tuổi. Đồng thời, mở rộng diện hưởng cho người đủ 70 tuổi, không phụ thuộc vào việc họ có thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo hay không, nhưng vẫn phải đáp ứng các điều kiện khác theo quy định.
Đề xuất này hướng đến việc thu hẹp khoảng trống an sinh đối với nhóm người cao tuổi chưa có nguồn thu nhập bảo đảm cuộc sống, nhưng không được xác định thuộc diện nghèo theo tiêu chí hiện hành.
Người có lương hưu thấp cũng cần được xem xét hỗ trợ
Một nội dung đáng chú ý khác trong kiến nghị của đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi là nghiên cứu bỏ điều kiện không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng khi xác định đối tượng được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Theo đại biểu, việc một người cao tuổi có lương hưu không đồng nghĩa với việc họ đã có cuộc sống ổn định. Đặc biệt, những người có mức lương hưu thấp vẫn phải tự trang trải chi phí sinh hoạt, thuốc men và chăm sóc sức khỏe trong khi khả năng lao động, tạo thêm thu nhập ngày càng hạn chế.
Vấn đề được đặt ra là lương hưu và trợ cấp hưu trí xã hội có bản chất khác nhau. Lương hưu hình thành từ quá trình tham gia, đóng góp bảo hiểm xã hội của người lao động; trong khi trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm nhằm hỗ trợ người cao tuổi có mức sống tối thiểu.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu theo hướng người cao tuổi khi đáp ứng điều kiện về độ tuổi có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, không phân biệt có hay không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng.
Nếu được xem xét, đây sẽ là thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận chính sách. Thay vì chỉ căn cứ vào việc một người có nhận lương hưu hay không, việc hỗ trợ có thể hướng nhiều hơn đến nhu cầu bảo đảm mức sống và hoàn cảnh thực tế của người cao tuổi.
Tuy nhiên, để tránh dàn trải nguồn lực, việc mở rộng cần đi kèm nghiên cứu về mức lương hưu, thu nhập khác, điều kiện sống và khả năng cân đối ngân sách. Không phải mọi trường hợp có lương hưu đều có hoàn cảnh giống nhau; người có lương hưu thấp và thiếu nguồn hỗ trợ khác có thể cần được quan tâm hơn so với người có thu nhập ổn định.
Mở rộng an sinh phải đi cùng khả năng cân đối ngân sách
Trợ cấp hưu trí xã hội là một bộ phận quan trọng trong hệ thống an sinh, đặc biệt đối với người cao tuổi không có lương hưu hoặc không có nguồn thu nhập bảo đảm cuộc sống. Việc mở rộng đối tượng thụ hưởng có ý nghĩa nhân văn, góp phần giảm nguy cơ nghèo đói và giúp người cao tuổi có thêm điều kiện tiếp cận các nhu cầu thiết yếu.
Tuy nhiên, giảm tuổi hưởng từ 75 xuống 70 đồng nghĩa với việc số người có khả năng đáp ứng điều kiện thụ hưởng sẽ tăng lên. Nếu đồng thời bỏ điều kiện không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, phạm vi chính sách có thể mở rộng đáng kể hơn.
Do đó, bài toán không chỉ nằm ở số tiền trợ cấp hằng tháng mà còn ở tổng chi ngân sách trong dài hạn và các quyền lợi đi kèm. Cơ quan xây dựng chính sách cần xác định số lượng người thuộc diện có thể được hưởng, mức chi dự kiến, khả năng bố trí nguồn lực và tác động đến các chương trình an sinh khác.
Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cũng đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ các yếu tố này trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh. Trường hợp chưa thể thực hiện đồng loạt, có thể nghiên cứu lộ trình giảm dần độ tuổi và mở rộng đối tượng phù hợp với khả năng ngân sách.
Cách tiếp cận theo lộ trình có thể giúp chính sách vừa đáp ứng nhu cầu của người dân, vừa tránh tạo áp lực đột ngột lên ngân sách nhà nước. Quan trọng hơn, việc xác định thứ tự ưu tiên cần dựa trên mức độ khó khăn và khả năng tự bảo đảm cuộc sống của từng nhóm người cao tuổi.
Hoàn thiện chính sách để không tạo khoảng trống an sinh
Đề xuất mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội cũng đặt ra yêu cầu nhìn nhận hệ thống an sinh theo hướng liên thông giữa bảo hiểm xã hội và chính sách trợ giúp xã hội.
Trong dài hạn, mục tiêu là ngày càng nhiều người có lương hưu hoặc nguồn thu nhập ổn định khi về già. Tuy nhiên, vẫn có một bộ phận người lao động làm việc trong khu vực phi chính thức, thu nhập không đều, không có điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội trong thời gian dài. Khi tuổi cao, nhóm này có nguy cơ phụ thuộc vào gia đình hoặc trợ giúp xã hội.
Bên cạnh đó, một số người đã tham gia bảo hiểm xã hội nhưng thời gian đóng ngắn, mức đóng thấp nên khoản lương hưu nhận được không đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Nếu chính sách chỉ phân định người có lương hưu và người không có lương hưu mà không xem xét mức sống thực tế, có thể xuất hiện những trường hợp thu nhập thấp vẫn nằm ngoài diện hỗ trợ.
Vì vậy, việc hoàn thiện trợ cấp hưu trí xã hội cần hướng đến tính bao trùm, công bằng và có khả năng thực hiện. Cơ sở dữ liệu dân cư, dữ liệu bảo hiểm xã hội và thông tin về trợ giúp xã hội có thể hỗ trợ xác định đúng đối tượng, hạn chế bỏ sót hoặc trùng lặp chính sách.
Đồng thời, cần bảo đảm thủ tục tiếp cận đơn giản, nhất là với người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, người sức khỏe yếu hoặc không có khả năng thực hiện các giao dịch điện tử. Chính sách an sinh chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi người thuộc diện thụ hưởng có thể tiếp cận thuận lợi và đúng thời điểm.
Đề xuất giảm tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 và xem xét cả nhóm người có lương hưu thấp cho thấy yêu cầu điều chỉnh chính sách theo hướng lấy mức sống thực tế của người cao tuổi làm trọng tâm. Đây hiện vẫn là kiến nghị được nêu trong quá trình thảo luận dự án luật, chưa phải quy định đã được thông qua.
Nếu được nghiên cứu thấu đáo, có lộ trình và nguồn lực bảo đảm, chính sách có thể góp phần thu hẹp khoảng trống an sinh, để tuổi già không trở thành giai đoạn người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt những điều kiện sống tối thiểu.
Phan Linh
Bài liên quan
