Hotline: 
Chi phí sinh hoạt leo thang, thu nhập chưa theo kịp, nhiều lao động trẻ tại đô thị buộc phải làm thêm, thậm chí “ôm” nhiều việc cùng lúc để duy trì cuộc sống. Đằng sau đó là những áp lực âm thầm tích tụ, đẩy không ít người vào trạng thái căng thẳng kéo dài, mất cân bằng và nguy cơ kiệt sức.
Một công việc không đủ sống: Người trẻ buộc phải làm nhiều nghề để tồn tại
Giữa TP. HCM, một trong những đô thị có chi phí sinh hoạt cao nhất cả nước, anh Đỗ Quốc Phi – một nhân viên làm việc online, cho biết thu nhập của mình hiện “đủ trang trải”, nhưng luôn trong trạng thái căng thẳng. “Tiền nhà là khoản chi lớn nhất, bên cạnh ăn uống”, anh chia sẻ.
Đằng sau chiếc áo Grab/Be là cả một hành trình mưu sinh không ngừng nghỉ.
Theo anh Phi, vấn đề không chỉ nằm ở các khoản chi, mà là khoảng cách ngày càng lớn giữa thu nhập và tốc độ tăng giá. Anh dẫn chứng, tại Singapore hay Malaysia, lao động phổ thông có thể đạt mức thu nhập khoảng 180.000 đồng/giờ, trong khi tại Việt Nam chỉ khoảng 25.000 đồng/giờ. Khoảng cách này khiến người trẻ, dù có việc làm ổn định, vẫn khó tích lũy và luôn trong tâm thế “chạy theo” chi phí sống.
Không khó để bắt gặp những người trẻ làm hai, thậm chí ba công việc cùng lúc. Với Phạm Ngọc – công nhân tại Đồng Nai, việc làm thêm không còn là lựa chọn, mà gần như là nhu cầu tất yếu. “Động lực lớn nhất là để tăng thu nhập, vì lương công nhân hiện tại chủ yếu chỉ đủ trang trải chi phí cơ bản,” chị Ngọc cho biết.
Ngoài công việc chính, chị tận dụng thời gian rảnh để làm tiếp thị liên kết trên mạng xã hội. Dù nguồn thu phụ chưa lớn, nhưng trải nghiệm của Ngọc phản ánh một thực tế rõ ràng: người trẻ đang phải “mở rộng thời gian lao động” để bù đắp khoảng thiếu hụt thu nhập.
Ở góc nhìn khác, anh Đỗ Quốc Phi từng thử “ôm” hai công việc cùng lúc với kỳ vọng tăng thu nhập và mở rộng cơ hội. Nhưng cái giá phải trả là sức khỏe suy giảm, gần như không còn thời gian nghỉ ngơi.
Bên cạnh đó, không ít công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất ở TP. HCM phải tiếp tục “ca làm thứ hai” sau giờ tan ca, chạy xe công nghệ như Grab, Xanh SM, Be… Có người làm ca ngày rồi chạy đêm, hoặc ngược lại.
Mỗi buổi từ khoảng 16 giờ 30 đến 22 giờ chỉ mang về khoảng 200.000 đồng, không phải mức thu nhập cao, nhưng là khoản bù đắp cần thiết. Đổi lại, họ phải đánh đổi chính quỹ thời gian nghỉ ngơi, khoảng thời gian lẽ ra để phục hồi sức lao động.
Thực tế này đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời, làm nhiều hơn liệu có giúp sống tốt hơn, hay chỉ đang kéo dài một vòng lặp kiệt sức?
Từ áp lực cá nhân đến vấn đề xã hội
Theo tiến sĩ Nguyễn Thành Nhân, cố vấn cao cấp hệ thống giáo dục tài năng trẻ Châu Á Thái Bình Dương – ATY, tình trạng căng thẳng và kiệt sức (burnout) ở người trẻ đô thị hiện nay không còn là hiện tượng cá biệt mà đang trở thành một vấn đề đáng lưu ý.
Tiến sĩ Nguyễn Thành Nhân, cố vấn cao cấp hệ thống giáo dục tài năng trẻ Châu Á Thái Bình Dương – ATY.
Khi áp lực mưu sinh trở thành trạng thái thường trực, “burnout” không còn là khái niệm xa lạ mà đang dần trở thành trải nghiệm phổ biến của người trẻ. Dẫn theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ông Nhân cho biết burnout là hệ quả của tình trạng căng thẳng kéo dài trong công việc không được xử lý hiệu quả, với ba biểu hiện chính: cạn kiệt năng lượng, gia tăng sự xa cách hoặc thái độ tiêu cực với công việc, và suy giảm hiệu quả nghề nghiệp. “Cần hiểu rằng burnout gắn với bối cảnh nghề nghiệp, không phải là một bệnh lý độc lập. Tuy nhiên, nếu kéo dài, nó sẽ ảnh hưởng rất rõ đến sức khỏe tinh thần và khả năng làm việc của người lao động,” ông Nhân phân tích.
Theo ông Nhân, nguyên nhân của tình trạng này không chỉ nằm ở khối lượng công việc, mà là sự cộng hưởng của nhiều áp lực cùng lúc: chi phí sống cao, cạnh tranh nghề nghiệp gay gắt, nỗi sợ tụt lại phía sau, cùng với ảnh hưởng của mạng xã hội và những kỳ vọng về thành công sớm. “Nhiều bạn trẻ vừa muốn ổn định tài chính nhanh, vừa muốn khẳng định bản thân sớm, lại không muốn bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào. Khi phải sống trong trạng thái liên tục chứng minh giá trị của mình, rất dễ rơi vào kiệt sức,” ông Nhân nhận định.
Ở góc độ giáo dục, ông cho rằng một nguyên nhân sâu xa hơn là nhiều người trẻ được dạy cách nỗ lực, nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng nghỉ ngơi, tự điều chỉnh cảm xúc và thiết lập giới hạn cá nhân. “Các bạn rất giỏi chạy, nhưng lại chưa được chuẩn bị để chạy đường dài,” ông nói.
Đáng chú ý, burnout không xuất hiện đột ngột mà tích tụ dần qua những dấu hiệu dễ bị bỏ qua. Người trẻ có thể bắt đầu khó tập trung, làm việc chậm hơn, dễ cáu gắt, mất hứng thú với công việc hoặc cảm thấy trống rỗng. “Nhiều người nhầm đó chỉ là mệt mỏi thông thường. Nhưng mệt bình thường thì nghỉ ngơi sẽ hồi phục, còn burnout là khi nghỉ rồi mà vẫn không thấy nhẹ hơn,” ông Nhân lưu ý.
Ông cũng cảnh báo, việc làm nhiều công việc cùng lúc trong thời gian dài một xu hướng phổ biến hiện nay không đồng nghĩa với hiệu quả. Ngược lại, việc liên tục chuyển đổi giữa các nhiệm vụ khiến não bộ bị quá tải, làm giảm khả năng tập trung, gia tăng sai sót và bào mòn sức khỏe tinh thần. “Ban đầu có thể thấy mình rất năng suất, nhưng về lâu dài, chất lượng công việc giảm, sáng tạo suy giảm và cảm giác mệt mỏi tích tụ nhanh hơn,” ông phân tích.
Cân bằng để không kiệt quệ
Về giải pháp, theo ông Nhân, người trẻ cần một cách tiếp cận thực tế hơn với cuộc sống. Cân bằng không có nghĩa là không có áp lực, mà là biết giữ mình không rơi vào trạng thái kiệt quệ.
Ông gợi ý, trước hết cần xác định rõ ưu tiên, đâu là việc để sống, đâu là việc để phát triển, đâu là việc để chứng minh bản thân. Nếu trộn lẫn tất cả, rất dễ dẫn đến quá tải. Bên cạnh đó, cần xây dựng nhịp làm việc bền vững, có thời gian nghỉ hợp lý, quản lý tài chính cá nhân và duy trì các mối quan hệ hỗ trợ. “Không phải cơ hội nào cũng phải nắm, không phải việc nào cũng phải nhận. Quan trọng là biết mình đang ở đâu và giữ được nhịp sống phù hợp,” ông nhấn mạnh.
Đặc biệt, ông cho rằng burnout không thể chỉ là vấn đề của cá nhân. Gia đình cần trở thành không gian tâm lý an toàn, trong khi doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, không tôn vinh sự kiệt sức như một biểu hiện của cống hiến. “Một nơi làm việc tốt không phải là nơi nhân sự trẻ chịu đựng giỏi, mà là nơi giúp họ phát triển bền vững,” ông Nhân khẳng định.
Áp lực mưu sinh đô thị đang đặt người trẻ trước một lựa chọn khó: tiếp tục “gồng mình” để tồn tại, hay tìm cách sống bền vững hơn trong một guồng quay không ngừng tăng tốc. Khi “sống để làm việc” dần trở thành trạng thái phổ biến, câu chuyện không còn là lựa chọn cá nhân, mà là một vấn đề xã hội cần được nhìn nhận nghiêm túc. Nếu một thế hệ lao động trẻ phải đánh đổi sức khỏe tinh thần để duy trì cuộc sống, thì đó không chỉ là câu chuyện của hôm nay, mà còn là tín hiệu cảnh báo cho tương lai phát triển bền vững của xã hội./.
Thanh Quang
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.