Hotline: 
Trong thời đại công nghệ khiến ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân ngày càng mờ nhạt, đề xuất đưa “quyền ngắt kết nối” vào Bộ luật Lao động đang thu hút nhiều tranh luận. Không ít ý kiến cho rằng đây là lúc cần thiết lập giới hạn rõ ràng để bảo vệ người lao động trước áp lực làm việc 24/7.
Khái niệm “quyền ngắt kết nối” (right to disconnect) được hiểu là quyền của người lao động được từ chối trả lời điện thoại, email, tin nhắn công việc ngoài giờ làm mà không bị đánh giá, trừ điểm hay gây bất lợi trong công việc.
Nhiều quốc gia như Pháp, Australia hay một số nước châu Âu đã bắt đầu luật hóa quyền này nhằm giảm áp lực tâm lý, hạn chế tình trạng kiệt sức vì công việc và bảo vệ cân bằng cuộc sống – công việc cho người lao động.
Tại Việt Nam, câu chuyện này được nhắc đến ngày càng nhiều khi điện thoại thông minh, ứng dụng chat và làm việc trực tuyến khiến nhiều nhân viên gần như luôn trong trạng thái “sẵn sàng làm việc”, kể cả buổi tối, cuối tuần hay kỳ nghỉ.
Không ít người lao động cho biết họ thường xuyên nhận tin nhắn, cuộc gọi từ cấp trên ngoài giờ hành chính và cảm thấy khó từ chối vì lo ảnh hưởng đến đánh giá công việc hoặc cơ hội thăng tiến.
Khi công nghệ kéo dài giờ làm việc vô hình
Bộ luật Lao động hiện nay đã có quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và làm thêm giờ. Tuy nhiên, phần lớn quy định được xây dựng trong bối cảnh lao động trực tiếp truyền thống, chưa bao quát hết áp lực của môi trường làm việc số.
Thực tế cho thấy nhiều lao động văn phòng dù đã hết giờ làm nhưng vẫn phải theo dõi email, phản hồi tin nhắn nhóm công việc hoặc xử lý các yêu cầu phát sinh từ cấp trên và khách hàng. Những khoảng thời gian “làm việc vô hình” này thường không được tính là tăng ca nhưng vẫn tạo áp lực lớn về tinh thần.
Theo nhiều chuyên gia lao động, việc luôn phải trực tuyến khiến người lao động khó phục hồi năng lượng, dễ rơi vào căng thẳng kéo dài, giảm chất lượng cuộc sống và suy giảm hiệu suất làm việc về lâu dài.
Tại nhiều quốc gia, quyền ngắt kết nối được xem như một phần của quyền nghỉ ngơi. Một số doanh nghiệp thậm chí cài đặt hệ thống chặn email ngoài giờ hoặc quy định không gửi tin nhắn công việc sau thời điểm nhất định để bảo vệ nhân viên.
Ở Việt Nam, xu hướng làm việc linh hoạt và làm việc từ xa sau đại dịch càng khiến ranh giới giữa thời gian cá nhân và công việc trở nên mong manh hơn. Nhiều người cho rằng nếu không có quy định rõ ràng, văn hóa “luôn phải online” sẽ dần trở thành áp lực mặc định trong môi trường công sở.
Cần linh hoạt thay vì áp dụng cứng nhắc
Dù nhận được nhiều sự đồng tình, đề xuất đưa quyền ngắt kết nối vào Bộ luật Lao động cũng tạo ra không ít tranh luận.
Một số doanh nghiệp cho rằng đặc thù của nhiều ngành nghề như công nghệ, truyền thông, logistics, thương mại điện tử hay dịch vụ khách hàng đòi hỏi khả năng phản hồi linh hoạt ngoài giờ. Nếu quy định quá cứng có thể ảnh hưởng đến tiến độ công việc và tính cạnh tranh.
Ngoài ra, trong môi trường kinh doanh toàn cầu, nhiều doanh nghiệp phải làm việc với đối tác ở múi giờ khác nhau nên việc liên lạc ngoài giờ hành chính đôi khi khó tránh khỏi.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng nếu luật hóa, quy định này cần được thiết kế theo hướng linh hoạt thay vì cấm tuyệt đối. Chẳng hạn, có thể xác định rõ trường hợp khẩn cấp, cơ chế thỏa thuận giữa người lao động và doanh nghiệp hoặc quy định rõ trách nhiệm trả lương nếu yêu cầu làm việc ngoài giờ.
Nhiều ý kiến cũng cho rằng vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở luật mà còn ở văn hóa quản trị doanh nghiệp. Một môi trường làm việc lành mạnh cần tôn trọng thời gian nghỉ ngơi của nhân viên, đánh giá hiệu quả dựa trên kết quả công việc thay vì việc “online mọi lúc”.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, việc bảo vệ sức khỏe tinh thần cho người lao động đang trở thành yếu tố được quan tâm nhiều hơn. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy nhân viên có thời gian nghỉ ngơi hợp lý thường làm việc hiệu quả, sáng tạo và gắn bó với doanh nghiệp hơn.
Vì vậy, câu chuyện “quyền ngắt kết nối” không chỉ là vấn đề giờ làm việc, mà còn phản ánh cách xã hội nhìn nhận giá trị của thời gian cá nhân trong thời đại số.
Sông Hồng
Bài liên quan
