Hotline: 
Trong quá trình thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI ngày 9/11, nhiều đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, phát hiện nguy cơ và xử lý tai nạn lao động theo hướng thực chất hơn. Trọng tâm không chỉ là xác định nguyên nhân sau khi sự cố xảy ra, mà còn phải chủ động nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Những đề xuất này cho thấy yêu cầu đổi mới trong quản lý an toàn, vệ sinh lao động: chuyển từ cách tiếp cận thiên về thống kê, xử lý hậu quả sang phòng ngừa dựa trên dữ liệu, trách nhiệm cụ thể và sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý, y tế và tổ chức đại diện người lao động.
Dữ liệu phải giúp phát hiện nguy cơ trước khi tai nạn xảy ra
Góp ý dự thảo Luật, đại biểu Trần Mạnh Huy (TP Đà Nẵng) cho rằng việc kết nối dữ liệu về an toàn lao động không nên chỉ dừng ở thu thập, lưu trữ và quản lý thông tin. Quan trọng hơn, dữ liệu cần được khai thác để phát hiện sớm, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ tai nạn.
Theo đại biểu, nhiều tổn thương sức khỏe nghề nghiệp không xuất hiện ngay lập tức mà tích tụ trong thời gian dài. Tư thế làm việc không phù hợp, mang vác nặng kéo dài có thể gây bệnh cơ xương khớp; tiếng ồn ảnh hưởng đến thính lực; rung động tác động đến bàn tay; bụi và hóa chất có thể gây tổn thương mắt, đường hô hấp.
Nếu chỉ thống kê khi người lao động đã mắc bệnh hoặc xảy ra tai nạn, việc can thiệp có thể đã muộn. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 3a Điều 82 dự thảo Luật quy định sử dụng dữ liệu để cảnh báo, phòng ngừa tai nạn lao động và giám sát việc khắc phục nguy cơ mất an toàn.
Chẳng hạn, khi thiết bị có dấu hiệu không bảo đảm an toàn, môi trường làm việc xuất hiện yếu tố độc hại vượt ngưỡng cho phép hoặc nhiều công nhân cùng phản ánh một nguy cơ, hệ thống cần có khả năng phát hiện và đưa ra cảnh báo. Đi kèm với cảnh báo phải là trách nhiệm xử lý, thời hạn khắc phục và kết quả thực hiện.
Đại biểu cũng đề xuất khuyến khích ứng dụng thiết bị giám sát tự động và trí tuệ nhân tạo tại những nơi có nguy cơ cao, nhưng cần phù hợp với quy mô và điều kiện của doanh nghiệp, tránh tạo thêm chi phí, thủ tục không cần thiết.
Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong bối cảnh công nghệ có thể hỗ trợ giám sát môi trường làm việc, phát hiện bất thường của máy móc và phân tích dữ liệu nguy cơ. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi có quy trình phản ứng rõ ràng và người chịu trách nhiệm cụ thể. Một cảnh báo được phát ra nhưng không có đơn vị tiếp nhận, xử lý thì vẫn không thể bảo đảm an toàn cho người lao động.
Phòng ngừa bệnh nghề nghiệp phải bắt đầu từ môi trường làm việc
Một nội dung khác được đại biểu Trần Mạnh Huy đề cập là cần chuyển trọng tâm quản lý bệnh nghề nghiệp từ thống kê số người mắc bệnh sang chủ động nhận diện nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.
Nếu nhiều công nhân trong cùng một nhà máy xuất hiện triệu chứng bất thường về hô hấp, thính lực hoặc sức khỏe, cơ quan chức năng cần sớm xem xét mối liên hệ với môi trường làm việc. Không nên chờ đến khi người lao động được xác định mắc bệnh nghề nghiệp mới tiến hành xử lý.
Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của ngành y tế trong phân tích dấu hiệu bất thường, phối hợp với cơ quan quản lý lao động kiểm tra, cảnh báo và tổ chức khám phát hiện sớm khi cần thiết.
Đồng thời, dữ liệu sức khỏe phải được bảo mật, sử dụng đúng mục đích. Việc phát hiện nguy cơ bệnh nghề nghiệp không được trở thành lý do để người lao động bị phân biệt đối xử, mất cơ hội việc làm hoặc chịu bất lợi trong quan hệ lao động.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP Hồ Chí Minh) cũng đề nghị hoàn thiện quy định về khám sức khỏe người lao động. Theo đó, khám sức khỏe định kỳ là cần thiết nhưng không thể thay thế việc giám sát những yếu tố nguy cơ cụ thể như tiếng ồn, hóa chất, bụi, vi sinh vật và các tác nhân có hại khác.
Việc kết nối dữ liệu khám sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp với dữ liệu quan trắc môi trường lao động có thể giúp cơ quan chuyên môn nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, dữ liệu phải được quản lý chặt chẽ, bảo đảm quyền riêng tư và được sử dụng phục vụ mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe người lao động.
Điều tra tai nạn phải khách quan, không để doanh nghiệp vừa là bên liên quan vừa tự đánh giá
Bên cạnh phòng ngừa, tính khách quan trong điều tra tai nạn lao động cũng là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP Huế) cho rằng quy định người sử dụng lao động thành lập đoàn điều tra cấp cơ sở đối với một số vụ tai nạn thuộc phạm vi quản lý có thể tiềm ẩn xung đột lợi ích. Bởi doanh nghiệp vừa có trách nhiệm bảo đảm an toàn lao động, vừa tham gia điều tra sự cố xảy ra tại chính cơ sở của mình.
Đại biểu đề nghị quy định rõ yêu cầu bảo đảm tính độc lập, khách quan của đoàn điều tra, có sự tham gia của đại diện công đoàn và người có chuyên môn phù hợp. Trường hợp có khiếu nại, tố cáo hoặc căn cứ cho thấy việc điều tra thiếu khách quan, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần kiểm tra và quyết định điều tra lại.
Một vấn đề khác là trách nhiệm xác minh tai nạn đối với người lao động không làm việc theo hợp đồng lao động. Theo đại biểu, biên bản do UBND cấp xã lập trong trường hợp người lao động bị thương nặng chỉ nên được xem là tài liệu ban đầu, không thể thay thế kết luận xác minh đầy đủ về nguyên nhân và trách nhiệm.
Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong tiếp nhận, đánh giá hồ sơ, xác minh bổ sung khi cần thiết và thông báo kết quả bằng văn bản. Điều này đặc biệt quan trọng khi kết quả xác minh liên quan trực tiếp đến việc giải quyết chế độ, chính sách hoặc phát sinh khiếu nại.
Đại biểu Lý Hương (tỉnh Lào Cai) cũng đề nghị quy định rõ hơn trách nhiệm xác minh tiếp theo của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đối với trường hợp người lao động không theo hợp đồng bị thương nặng, tránh để khoảng trống trách nhiệm giữa cấp xã và cơ quan chuyên môn.
Không để người lao động bị thiệt thòi sau tai nạn
Việc giải quyết quyền lợi cho người bị tai nạn và thân nhân cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm khi hoàn thiện pháp luật.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu lưu ý, việc chuyển hồ sơ vụ tai nạn có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra không đồng nghĩa với việc quyền lợi của người bị nạn có thể bị tạm dừng. Nếu cơ quan điều tra, cơ quan tố tụng và cơ quan bảo hiểm xã hội không phối hợp, người bị nạn hoặc thân nhân có thể phải đi lại nhiều lần, nộp trùng giấy tờ và chờ đợi trong thời gian dài.
Vì vậy, đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng tăng cường chia sẻ hồ sơ giữa các cơ quan, thông báo tiến độ và kết quả giải quyết cho người bị nạn, thân nhân; đồng thời làm rõ việc giải quyết chế độ trong các trường hợp vụ việc được khởi tố, không khởi tố hoặc đình chỉ.
Một điểm quan trọng khác là bảo vệ người phát hiện và phản ánh nguy cơ mất an toàn. Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị quy định rõ cơ quan tiếp nhận thông tin, trách nhiệm xử lý, thời hạn phản hồi và cơ chế bảo vệ người cung cấp thông tin.
Người lao động phải có khả năng phản ánh nguy cơ mà không lo bị đe dọa, gây sức ép hoặc chịu bất lợi trong công việc. Đặc biệt, với nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe, việc báo tin cần được thực hiện ngay, không nên buộc người lao động phải chờ hoàn thành các bước kiến nghị nội bộ.
Bảo vệ người lao động trong cả những quan hệ việc làm mới
Một thách thức khác được đặt ra là phạm vi bảo vệ an toàn lao động đối với người làm việc không theo hợp đồng, lao động thời vụ, thỏa thuận miệng hoặc thông qua nền tảng số.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng cần xem xét bản chất quan hệ và mức độ kiểm soát thực tế đối với công việc, không chỉ căn cứ vào tên gọi của hợp đồng; đồng thời cũng không nên mặc nhiên coi mọi nền tảng số là người sử dụng lao động.
Đối với nhóm lao động này, cơ quan quản lý cấp xã và đơn vị tổ chức công việc cần phối hợp trong tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, hỗ trợ huấn luyện, trang bị bảo hộ và bảo hiểm tai nạn lao động.
Đề xuất này phản ánh thực tế thị trường lao động đang thay đổi, với nhiều hình thức việc làm linh hoạt và quan hệ lao động không còn giới hạn trong mô hình doanh nghiệp tuyển dụng trực tiếp. Nếu cơ chế bảo vệ chỉ tập trung vào lao động có hợp đồng chính thức, một bộ phận người lao động có thể gặp khó khăn khi tiếp cận các biện pháp phòng ngừa và quyền lợi sau tai nạn.
Hoàn thiện Luật An toàn, vệ sinh lao động vì thế không chỉ là điều chỉnh quy trình điều tra hay bổ sung trách nhiệm quản lý. Quan trọng hơn, cần hình thành cơ chế trong đó nguy cơ được phát hiện và xử lý kịp thời, người lao động có quyền lên tiếng, việc điều tra bảo đảm khách quan và quyền lợi sau tai nạn không bị gián đoạn.
Một môi trường làm việc an toàn không thể được đánh giá chỉ bằng số vụ tai nạn đã xảy ra. Thước đo quan trọng hơn là những nguy cơ đã được loại trừ, những tổn thương nghề nghiệp được phát hiện sớm và số người lao động được bảo vệ trước khi hậu quả xảy đến.
Bảo Minh
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.