Hotline: 
Với nhiều công nhân, một công việc ổn định từng được xem là đích đến. Nhưng khi máy móc, tự động hóa và công nghệ ngày càng tham gia sâu vào sản xuất, giữ được việc làm không còn đơn giản là làm tốt công việc hiện tại. Người lao động đang đứng trước một yêu cầu mới: phải học thêm, nâng tay nghề và có khả năng thích ứng với những công việc có thể thay đổi trong tương lai.
Nguyễn Sĩ Hiệp, quê Thanh Hóa, là một trong những lao động trẻ đang làm việc tại một doanh nghiệp lắp ráp linh kiện điện tử ở Khu công nghiệp Thăng Long, Hà Nội. Vừa hoàn thành chương trình THPT, Hiệp lựa chọn đi làm thay vì tiếp tục học lên. Công việc hiện tại giúp anh có thu nhập ổn định, tích lũy một khoản tiền, nhưng trong kế hoạch lâu dài, học thêm một nghề vẫn là điều anh hướng tới.
Hiệp hiện làm ca đêm từ 22h đến 6h sáng hôm sau. Công ty bố trí một giờ nghỉ và bữa ăn đêm cho người lao động. Mức lương cơ bản khoảng 6,3 triệu đồng mỗi tháng, nếu có thêm giờ làm có thể đạt gần 10 triệu đồng.
Điều Hiệp mong muốn không chỉ là có thêm thu nhập trước mắt. Anh muốn học nghề để nâng cao tay nghề, qua đó có thể gắn bó lâu dài hơn với công việc và mở rộng cơ hội thu nhập trong tương lai.
Thế nhưng, mong muốn ấy lại không dễ thực hiện. Với công nhân làm việc theo ca, thời gian học thường trùng với giờ làm hoặc những đợt tăng ca. Nếu nghỉ một buổi làm để đi học, đồng nghĩa với việc mất một phần thu nhập. Trong khi đó, tiền thuê trọ, ăn uống, đi lại và các khoản chi phí sinh hoạt khác cũng khiến việc dành thêm tiền cho đào tạo nghề trở thành một bài toán không đơn giản.
Vì vậy, Hiệp mong muốn các chương trình đào tạo nghề dành cho công nhân có những khóa học ngắn hạn, thời gian linh hoạt và phù hợp với lịch làm việc theo ca. Với những lao động ngoại tỉnh như anh, nếu được hỗ trợ một phần chi phí học tập, việc tham gia đào tạo sẽ khả thi hơn.
Không chỉ lao động trẻ mới có nhu cầu học thêm. Trần Văn Minh, 26 tuổi, đang làm việc tại một doanh nghiệp về linh kiện ổ cứng trong Khu công nghiệp Thăng Long, đã có vài năm làm việc tại nhà máy. Công việc của anh chủ yếu là đứng chuyền, kiểm tra và đóng gói sản phẩm theo từng công đoạn.
Có kinh nghiệm và thu nhập tương đối ổn định, nhưng Minh hiểu rằng chỉ dựa vào sức lao động và kinh nghiệm hiện tại thì khó tạo ra nhiều cơ hội phát triển trong dài hạn.
Nỗi lo của Minh xuất phát từ chính những thay đổi đang diễn ra trong nhà máy. Khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới, những công việc trước đây cần nhiều lao động có thể được máy móc đảm nhiệm một phần hoặc toàn bộ. Khi đó, nhóm lao động phổ thông, vốn trực tiếp đứng máy và thực hiện các công đoạn sản xuất, có nguy cơ chịu tác động đầu tiên nếu không kịp bổ sung kỹ năng.
Với người công nhân, câu chuyện vì thế không còn chỉ là “có việc để làm” mà là “có kỹ năng gì để tiếp tục được làm việc”.
Minh mong muốn doanh nghiệp và công đoàn có thể tổ chức các khóa đào tạo ngay tại khu công nghiệp, bố trí thời gian phù hợp với ca làm việc hoặc có chính sách hỗ trợ học phí. Nếu những rào cản về thời gian và chi phí được tháo gỡ, công nhân sẽ có thêm điều kiện để học nghề mà không phải đánh đổi quá lớn về thu nhập.
Thực tế này cho thấy nhu cầu đào tạo lại và nâng cao kỹ năng đang trở nên cấp thiết đối với lực lượng lao động trực tiếp sản xuất. Khi công nghệ thay đổi, kỹ năng của người lao động cũng phải thay đổi theo. Những kỹ năng từng đủ để đáp ứng một vị trí việc làm hôm nay có thể chưa chắc còn phù hợp trong vài năm tới.
Theo ông Nguyễn Huy Sáng, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Sản xuất phụ tùng Yamaha Motor Việt Nam tại Khu công nghiệp Thăng Long, yêu cầu đối với công nhân ngày càng cao khi công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức sản xuất. Người lao động không chỉ cần kỹ năng nghề mà còn phải có khả năng tiếp cận công nghệ, tư duy cải tiến và thích ứng nhanh với môi trường làm việc mới.
Từ góc độ doanh nghiệp, đào tạo công nhân cũng không chỉ là trách nhiệm mà còn là một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh. Người lao động có tay nghề tốt hơn sẽ có khả năng vận hành thiết bị, xử lý tình huống, phát hiện vấn đề và tham gia cải tiến quy trình sản xuất hiệu quả hơn.
Tại Công ty TNHH Sản xuất phụ tùng Yamaha Motor Việt Nam, các hoạt động đào tạo tay nghề được duy trì thường xuyên nhằm giúp công nhân cập nhật kiến thức và đáp ứng yêu cầu công việc. Cùng với đào tạo, các cuộc thi Kaizen về cải tiến sản xuất được Ban cải tiến nhà máy phát động hằng tháng với sự tham gia, phối hợp của tổ chức công đoàn.
Cách làm này cho thấy đào tạo nghề cho công nhân không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình dài hạn. Với người đang trực tiếp làm việc, những khóa học ngắn, sát với vị trí việc làm, được tổ chức ngay tại doanh nghiệp hoặc khu công nghiệp và có thời gian linh hoạt có thể phù hợp hơn.
Quan trọng hơn, việc học cần gắn với cơ hội nghề nghiệp cụ thể. Người công nhân sẽ khó dành thời gian và chi phí để học nếu chưa nhìn thấy học xong có thể làm công việc gì, mức thu nhập có thể cải thiện ra sao hoặc có cơ hội chuyển sang vị trí tốt hơn hay không.
Trong bối cảnh tự động hóa tiếp tục diễn ra, tư duy “học một nghề rồi làm nghề đó cả đời” đang dần trở nên không còn phù hợp. Với công nhân, học nghề không chỉ để tìm một công việc mới mà còn để bảo vệ công việc đang có, nâng cao khả năng thích ứng và tránh nguy cơ bị bỏ lại phía sau bởi sự thay đổi của công nghệ.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn đối với doanh nghiệp và tổ chức công đoàn. Nếu người lao động được tạo điều kiện học ngay trong quá trình làm việc, có lịch học phù hợp với ca sản xuất và được hỗ trợ một phần chi phí, đào tạo nghề sẽ không còn là một lựa chọn xa xỉ đối với công nhân.
Ở phía doanh nghiệp, đầu tư cho kỹ năng của người lao động cũng chính là đầu tư cho quá trình chuyển đổi công nghệ. Bởi máy móc dù hiện đại đến đâu vẫn cần những người lao động đủ năng lực để vận hành, kiểm soát, cải tiến và xử lý những tình huống mà máy móc chưa thể thay thế.
Vì thế, mong muốn “được học nghề để giữ việc” của những công nhân như Hiệp hay Minh không chỉ phản ánh nỗi lo trước tự động hóa. Đó còn là tín hiệu tích cực cho thấy người lao động đang chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường việc làm. Khi người công nhân hiểu rằng tay nghề là một dạng “tài sản” giúp mình đứng vững trước biến động, học nghề sẽ không chỉ là câu chuyện nâng thu nhập mà còn là cách để xây dựng một tương lai việc làm bền vững hơn.
Bài liên quan
