Hotline: 
Hơn 275.000 người rút bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần chỉ trong vài tháng đầu năm không đơn thuần là một con số thống kê. Đằng sau đó là áp lực cơm áo, nỗi lo thất nghiệp, thu nhập bấp bênh và sự thiếu chắc chắn về tương lai của hàng trăm nghìn lao động.
Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trong những tháng đầu năm 2026 đã có khoảng 275.000 người làm thủ tục nhận BHXH một lần. Con số này tiếp tục cho thấy xu hướng nhiều lao động rời khỏi hệ thống an sinh để giải quyết khó khăn tài chính trước mắt.
Dù cơ quan chức năng liên tục khuyến nghị người lao động bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu lâu dài, thực tế không ít người vẫn lựa chọn rút BHXH một lần vì không còn khả năng chờ đợi.
Phía sau quyết định đó thường là chuỗi ngày thất nghiệp, giảm giờ làm, thu nhập sụt giảm hoặc áp lực nuôi con, trả tiền thuê nhà, viện phí và các khoản sinh hoạt hằng ngày.
Nhiều lao động sau khi mất việc gần như không còn khoản tích lũy nào đáng kể. Trong bối cảnh giá cả tăng, việc tiếp tục đóng BHXH tự nguyện trở thành gánh nặng với họ.
Một nữ công nhân tại TP HCM chia sẻ sau nhiều tháng thất nghiệp, khoản BHXH một lần là nguồn tiền duy nhất giúp gia đình xoay xở tiền học cho con và trả nợ sinh hoạt. “Biết rút ra sau này thiệt thòi nhưng giờ không có tiền thì không biết sống sao”, chị nói.
Đó cũng là tâm lý phổ biến của rất nhiều lao động phổ thông hiện nay: ưu tiên nhu cầu sinh tồn trước mắt hơn những bảo đảm an sinh dài hạn.
Khi người lao động không đủ sức chờ tương lai
Theo các chuyên gia lao động, câu chuyện BHXH một lần không thể chỉ nhìn dưới góc độ “người lao động thiếu hiểu biết” hay “thiếu tầm nhìn dài hạn”.
Bởi với nhiều người, lựa chọn rút BHXH không xuất phát từ mong muốn mà từ hoàn cảnh buộc phải chọn.
Thực tế cho thấy phần lớn người rút BHXH một lần tập trung ở nhóm lao động thu nhập thấp, làm việc trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, chế biến gỗ hoặc điện tử.
Đây cũng là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi doanh nghiệp cắt giảm đơn hàng, giảm lao động hoặc tái cơ cấu sản xuất.
Không ít người sau tuổi 35-40 bắt đầu khó tìm việc mới do sức khỏe giảm, kỹ năng hạn chế hoặc doanh nghiệp ưu tiên lao động trẻ hơn. Khi thất nghiệp kéo dài, khoản BHXH tích lũy trở thành “phao cứu sinh” cuối cùng.
Một chuyên gia an sinh xã hội nhận định rằng nhiều người lao động hiện sống trong trạng thái “không có dư địa tài chính”. Chỉ cần mất việc vài tháng là toàn bộ kế hoạch dài hạn gần như đổ vỡ.
“Không ai muốn đánh đổi lương hưu tương lai nếu hiện tại họ vẫn đủ khả năng trang trải cuộc sống”, vị này nói.
Theo thống kê của ngành BHXH, phần lớn người rút BHXH một lần có thời gian tham gia chưa dài, chủ yếu dưới 10 năm. Điều đó phản ánh tính bền vững của hệ thống an sinh với lao động phổ thông vẫn còn là thách thức lớn.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu thị trường lao động ổn định hơn, thu nhập tốt hơn và chính sách hỗ trợ thất nghiệp hiệu quả hơn, số người rút BHXH một lần có thể giảm đáng kể.
Không chỉ là câu chuyện của riêng ngành BHXH
Trong nhiều năm qua, vấn đề rút BHXH một lần luôn gây tranh luận bởi nó tác động trực tiếp tới mục tiêu bảo đảm an sinh dài hạn.
Khi người lao động rời khỏi hệ thống quá sớm, họ sẽ mất cơ hội hưởng lương hưu, bảo hiểm y tế miễn phí khi về già và nhiều chế độ an sinh khác.
Điều này cũng đồng nghĩa nguy cơ nghèo hóa ở tuổi già sẽ tăng lên, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng không thể chỉ dùng biện pháp tuyên truyền để hạn chế rút BHXH một lần nếu chưa giải quyết được gốc rễ là vấn đề việc làm và thu nhập.
Một lao động có thu nhập ổn định, môi trường làm việc bền vững và có khả năng tích lũy sẽ ít có xu hướng rời khỏi hệ thống BHXH hơn.
Vì vậy, câu chuyện BHXH một lần không chỉ là vấn đề của ngành bảo hiểm mà còn liên quan trực tiếp tới chính sách tiền lương, thị trường lao động, đào tạo nghề và an sinh xã hội.
Các chuyên gia đề xuất cần mở rộng các gói hỗ trợ ngắn hạn cho lao động mất việc, tăng khả năng tiếp cận tín dụng nhỏ, hỗ trợ đào tạo lại nghề và tạo điều kiện để người lao động lớn tuổi quay lại thị trường việc làm.
Bên cạnh đó, việc cải cách chính sách BHXH theo hướng linh hoạt hơn cũng được nhiều ý kiến đề cập. Chẳng hạn, cho phép người lao động rút một phần thay vì toàn bộ, hoặc có cơ chế hỗ trợ đóng tiếp khi gặp khó khăn tài chính.
Một số ý kiến cho rằng hệ thống an sinh muốn bền vững thì trước hết phải tạo được niềm tin rằng người lao động có thể “sống được” trong hiện tại trước khi nghĩ tới tương lai.
Bởi với nhiều công nhân, người lao động tự do hay lao động nhập cư, lương hưu vẫn là khái niệm rất xa, trong khi áp lực tiền nhà, tiền ăn và học phí cho con lại hiện hữu mỗi ngày.
Con số 275.000 người nhận BHXH một lần vì thế không chỉ phản ánh biến động của hệ thống bảo hiểm, mà còn cho thấy những khoảng trống về ổn định việc làm, thu nhập và mạng lưới hỗ trợ xã hội hiện nay.
Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn và thị trường lao động liên tục thay đổi, bài toán giữ người lao động ở lại với hệ thống BHXH sẽ không thể giải quyết chỉ bằng các lời khuyên “hãy nghĩ cho tương lai”, mà cần những chính sách đủ thực tế để họ có thể vượt qua áp lực của hiện tại.
Phan Long
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.