Hotline: 
Trong nhiều năm, chi phí lao động thấp từng là một trong những lợi thế quan trọng giúp Việt Nam thu hút đầu tư và tham gia sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, khi tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và những biến động kinh tế ngày càng tác động mạnh đến thị trường lao động, mô hình phát triển dựa trên lao động giá rẻ đang dần bộc lộ giới hạn.
Các chuyên gia cho rằng lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn tới phải được xây dựng trên kỹ năng, khả năng thích ứng và năng lực chống chịu của người lao động, thay vì chỉ dựa vào chi phí nhân công thấp.
Tại Hội thảo quốc tế UEB lần thứ 4 về các vấn đề đương đại trong quản trị và kinh doanh, nhiều nhà nghiên cứu nhận định doanh nghiệp hiện không chỉ theo đuổi mục tiêu tối ưu hiệu suất mà còn phải nâng cao khả năng thích ứng trước các cú sốc từ biến động kinh tế, đứt gãy chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu. Điều này kéo theo yêu cầu mới đối với lực lượng lao động: ngoài chuyên môn, người lao động phải có khả năng học hỏi liên tục, nhanh chóng cập nhật kỹ năng và sẵn sàng thích nghi với môi trường làm việc luôn thay đổi.
Theo PGS.TS Phan Chí Anh – Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ không còn tạo ra lợi thế bền vững. Khi so sánh giữa chi phí doanh nghiệp bỏ ra với năng suất và giá trị tạo ra, lao động Việt Nam không còn “rẻ” như trước. Trong khi đó, máy móc và robot ngày càng có khả năng thay thế các công việc đơn giản, lặp lại với chi phí ngày càng thấp, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa tuyển thêm lao động và đầu tư tự động hóa.
Thực tế này cho thấy thị trường lao động đang bước sang một giai đoạn cạnh tranh mới. Giá trị của người lao động không còn được đo bằng mức lương thấp, mà bằng khả năng tạo ra giá trị gia tăng, làm chủ công nghệ và thích ứng với thay đổi. Những người có kỹ năng nghề vững, tư duy đổi mới, biết sử dụng công nghệ và sẵn sàng học tập suốt đời sẽ có nhiều cơ hội hơn trong bối cảnh AI và tự động hóa phát triển nhanh.
Một khái niệm được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là “năng lực chống chịu” (resilience). Đây không chỉ là khả năng vượt qua khó khăn mà còn là năng lực phục hồi, thích ứng và tiếp tục phát triển khi môi trường làm việc thay đổi. Người lao động có năng lực chống chịu sẽ chủ động cập nhật kỹ năng, linh hoạt chuyển đổi vị trí việc làm, sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới và duy trì hiệu quả công việc ngay cả trong những giai đoạn nhiều biến động.
Để hình thành năng lực này, giáo dục và đào tạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đại học cần chuyển mạnh từ đào tạo theo chương trình cố định sang phát triển năng lực thực hành, kỹ năng số, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng học tập suốt đời. Mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng cần được tăng cường để chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Ở phía doanh nghiệp, đầu tư vào con người cần được coi là một chiến lược cạnh tranh. Thay vì chỉ tuyển dụng lao động đáp ứng yêu cầu trước mắt, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học tập, tạo điều kiện để người lao động nâng cao kỹ năng, tiếp cận công nghệ mới và thích ứng với những thay đổi trong sản xuất. Một lực lượng lao động có khả năng học hỏi và đổi mới sẽ giúp doanh nghiệp tăng sức chống chịu trước các biến động của thị trường.
Về dài hạn, chuyển đổi từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế lao động chất lượng cao không chỉ là yêu cầu của doanh nghiệp mà còn là điều kiện để Việt Nam nâng cao năng suất lao động và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Khi cạnh tranh quốc tế ngày càng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Thông điệp đặt ra khá rõ ràng: thời kỳ cạnh tranh bằng chi phí nhân công thấp đang dần khép lại. Trong kỷ nguyên số, lợi thế bền vững sẽ thuộc về những quốc gia sở hữu lực lượng lao động có kỹ năng, biết thích ứng với thay đổi và có đủ năng lực chống chịu trước những biến động của nền kinh tế toàn cầu. Đầu tư cho con người vì thế không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là chiến lược phát triển lâu dài của Việt Nam.
Bảo Minh
Bài liên quan
