"Làm chủ công nghệ xe điện: Không thể tiếp cận như một nghề ô tô đơn lẻ"

Việc VinFast hợp tác với 30 trường đại học, cao đẳng để đào tạo nhân lực ô tô điện không chỉ là một chương trình hỗ trợ thiết bị, mà là tín hiệu cho thấy đào tạo kỹ thuật đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh và công nghiệp 4.0, các trường cao đẳng không thể tiếp cận xe điện như một nghề ô tô đơn lẻ, mà cần chuyển sang mô hình đào tạo liên ngành, đa kỹ năng và gắn với hệ sinh thái công nghệ mới.

*Trường CĐ Lý Thái Tổ tiếp nhận xe ô tô điện trong chương trình hợp tác đào tạo nguồn nhân lực với VinFast.*

Xe điện: một hệ thống công nghệ tích hợp, không phải một nghề riêng lẻ

Xe điện- theo cách hiểu phổ biến hiện nay về đào tạo ô tô điện còn khá hạn chế. Thực tế cần nhìn xe điện rộng hơn một ngành ô tô đơn lẻ. Bản chất của xe điện là một hệ thống công nghệ tích hợp, kéo theo yêu cầu hoàn toàn mới về đào tạo kỹ thuật.

Khác với phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, ô tô điện là sự hội tụ của nhiều lĩnh vực: cơ khí, điện – điện tử công suất, công nghệ pin, điều khiển tự động, phần mềm chẩn đoán và dữ liệu. Điều này khiến ranh giới giữa các ngành kỹ thuật truyền thống bị xóa mờ.

Các phân tích của World Bank cũng cho thấy hệ sinh thái xe điện không chỉ dừng ở phương tiện, mà bao gồm cả sản xuất, hạ tầng sạc, hệ thống điện, tiêu chuẩn kỹ thuật và toàn bộ chuỗi giá trị liên quan đến năng lượng và môi trường. Trong hệ sinh thái đó, nhân lực kỹ thuật đóng vai trò điều kiện nền tảng, không phải yếu tố phụ trợ.

Đào tạo EV: từ đơn nghề sang đa kỹ năng

Từ góc độ đào tạo, vấn đề không nằm ở việc “mở thêm một ngành mới”, mà ở việc thiết kế lại cách đào tạo. Một kỹ thuật viên làm việc với xe điện hiện nay không thể chỉ giỏi một kỹ năng đơn lẻ. Người học phải đồng thời hiểu cơ khí, làm việc an toàn với điện áp cao, đọc được hệ thống điện – điện tử, sử dụng phần mềm chẩn đoán và có tư duy hệ thống. Đây là lực lượng đa kỹ năng, không còn là lao động đơn nghề.

Nhận định này phù hợp với các nghiên cứu của ILO – International Labour Organization, khi tổ chức này chỉ ra rằng quá trình điện hóa và số hóa đang làm thay đổi cấu trúc kỹ năng trong ngành công nghiệp ô tô, đồng thời làm gia tăng nhu cầu đối với các kỹ năng lai (hybrid skills).

Trong khi đó, UNESCO cũng nhấn mạnh hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần chuyển từ đào tạo theo ngành nghề tách biệt sang phát triển năng lực tích hợp, nhằm đáp ứng các nền kinh tế số và xanh.

Không phải thêm môn học, mà phải tái cấu trúc chương trình

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của đào tạo kỹ thuật hiện nay là cách tổ chức chương trình vẫn mang tính phân mảnh: mỗi môn học, mỗi khoa đảm nhận một phần riêng biệt.

Trong bối cảnh công nghệ tích hợp như xe điện, cách tiếp cận này bộc lộ rõ hạn chế. Thay vì bổ sung rời rạc các học phần, các trường cần chuyển sang thiết kế chương trình theo module liên ngành, xoay quanh các hệ công nghệ như: hệ truyền động điện, hệ pin và quản lý năng lượng, hệ điều khiển – chẩn đoán, hệ điện áp cao và an toàn.

Việc đưa thiết bị thực như xe điện vào đào tạo cũng đóng vai trò quan trọng, giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với cấu trúc và nguyên lý vận hành của hệ thống, thay vì chỉ học lý thuyết hoặc mô phỏng.

Đào tạo nhân lực EV gắn với chiến lược chuyển đổi xanh

Ở cấp độ vĩ mô, đào tạo nhân lực cho xe điện không chỉ là nhu cầu của doanh nghiệp, mà còn gắn với định hướng phát triển quốc gia.

Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh (Quyết định 1658/QĐ-TTg) và Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải (Quyết định 876/QĐ-TTg), trong đó xác định rõ lộ trình điện hóa phương tiện giao thông.

Trong bối cảnh đó, đào tạo kỹ thuật viên cho hệ sinh thái xe điện chính là một phần của hạ tầng nhân lực cho chuyển đổi xanh.

Theo World Bank, phát triển lực lượng lao động có kỹ năng phù hợp là một trong những trụ cột để triển khai thành công giao thông điện tại Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải chủ động chuyển đổi, thay vì chỉ phản ứng theo nhu cầu ngắn hạn.

Từ nơi đào tạo nghề đến mắt xích của hệ sinh thái công nghiệp

Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở chương trình, mà nằm ở vai trò của nhà trường. Trường cao đẳng không chỉ là nơi cung cấp lao động kỹ thuật, mà phải trở thành mắt xích của hệ sinh thái công nghiệp xanh – nơi kết nối doanh nghiệp, công nghệ và đào tạo.

Điều này đòi hỏi các trường không chỉ đầu tư thiết bị, mà cần đồng thời phát triển đội ngũ giảng viên có năng lực liên ngành; xây dựng chương trình tích hợp, cập nhật theo công nghệ mớil; tăng cường hợp tác doanh nghiệp theo hướng đồng thiết kế đào tạo; tổ chức môi trường học tập gắn với thực tiễn sản xuất

Kết luận

Xe điện không phải là một ngành học mới theo nghĩa truyền thống. Đó là một phép thử đối với toàn bộ hệ thống đào tạo kỹ thuật. Nếu tiếp cận theo cách cũ, các trường chỉ tạo ra những chương trình rời rạc, khó theo kịp công nghệ. Ngược lại, nếu coi xe điện là nền tảng để chuyển sang đào tạo liên ngành, đa kỹ năng và gắn với chuyển đổi xanh, các trường cao đẳng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lực lượng lao động cho nền công nghiệp tương lai.

Nói ngắn gọn: Đào tạo xe điện không phải là câu chuyện của một nghề, mà là câu chuyện của cách đào tạo con người cho nền kinh tế xanh và công nghệ cao.

PGS.TS Nguyễn Tiến Đông – Hiệu trưởng CĐ Lý Thái Tổ