Hotline: 
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), robot và các nền tảng số đang khiến nhiều công việc từng được xem là ổn định đứng trước nguy cơ bị thu hẹp hoặc sẽ biến mất.
Theo báo cáo “Talent Guide 2026” của Navigos Group, trong vòng 5–10 năm tới, hàng loạt vị trí việc làm có tính chất lặp lại, thao tác đơn giản sẽ bị thay thế bởi công nghệ. Xu hướng này không chỉ diễn ra ở các nước phát triển mà đang tác động trực tiếp đến thị trường lao động Việt Nam.
AI và tự động hoá dễ thay thế công việc gì?
Danh sách các công việc dễ bị thay thế được Navigos liệt kê gồm: nhân viên nhập liệu, nhân viên thu tiền điện, nước tại nhà, nhân viên soát vé, nhân viên hành chính, giao dịch viên ngân hàng truyền thống, nhân viên thu ngân, nhân viên ghi chép kho, nhân viên xử lý hồ sơ thủ công…
Thực tế, tại nhiều vị trí, nhân sự thực hiện một số công việc kể trên đã không còn hiện diện. Điển hình là nhân viên soát vé tại các trạm thu phí đường bộ, cổng ra vào sân bay, hay trung tâm thương mại. Theo đó, nhiều địa điểm đã được thay bằng hệ thống thu phí tự động.
Hệ thống tính tiền tự động tại một nhà sách. Ảnh: Báo Người lao động
Mới đây, tại một số nhà sách, siêu thị cũng đã lắp đặt máy tính tiền tự động hỗ trợ khách hàng. Ngành bán lẻ đang chứng kiến sự bùng nổ của quầy thu ngân tự động, thanh toán không tiền mặt và mua sắm trực tuyến. Vai trò của thu ngân truyền thống cũng dần bị thu hẹp.
Tương tự, tại các ngân hàng, trước đây cần hàng trăm giao dịch viên để xử lý rút tiền, chuyển khoản, in sao kê. Hiện nay, nhiều giao dịch đã được thực hiện qua ứng dụng ngân hàng số, cây ATM thông minh và chatbot hỗ trợ khách hàng. Một chi nhánh ngân hàng hiện đại chỉ cần một nửa nhân sự so với cách đây 10 năm.
Những nghề bị trí tuệ nhân tạo “tấn công” trực diện
Báo cáo của Navigos Group thể hiện, AI không chỉ thay thế lao động tay chân mà còn xâm nhập sâu vào các công việc trí óc ở mức cơ bản. Các vị trí như tổng đài viên, chăm sóc khách hàng xử lý câu hỏi đơn giản, dịch thuật phổ thông, kế toán thủ công, kiểm tra hồ sơ bảo hiểm, xử lý đơn hàng… đang dần được giao cho phần mềm.
Chatbot có thể trả lời hàng nghìn cuộc gọi cùng lúc, AI có thể dịch văn bản chỉ trong vài giây, phần mềm kế toán tự động hạch toán và lập báo cáo. Điều này khiến nhu cầu tuyển dụng lao động cho các vị trí trên giảm mạnh vào những năm tới.
Trong lĩnh vực sản xuất, robot đang thay thế dần công nhân ở các công đoạn lặp lại như lắp ráp, đóng gói, phân loại hàng hóa. Những nhà máy thông minh hiện nay chỉ cần một số kỹ thuật viên giám sát thay vì hàng trăm lao động trực tiếp.
Các vị trí như công nhân dây chuyền thủ công, nhân viên kho ghi chép vật liệu, người vận hành thang máy, nhân viên điều phối vận tải đơn giản… đều có nguy cơ phải chuyển đổi việc làm.
Thách thức cho hệ thống đào tạo
Các chuyên gia trong lĩnh vực nhân sự cho rằng, AI có thể lấy đi việc làm nhưng cũng sẽ tạo ra các vị trí việc làm mới. Những công việc ở các vị trí lặp lại và ít sáng tạo hoàn toàn có thể biến mất. Đây là hệ quả tất yếu của quá trình số hóa và tự động hóa.Tuy nhiên, các công việc mà AI “soán ngôi” cũng không hẳn khiến người lao động bị “mất việc” mà là cơ hội “đổi việc”.
Người lao động ở các vị trí có nguy cơ bị thay thế cần được đào tạo lại để chuyển sang những công việc mới như vận hành hệ thống tự động, phân tích dữ liệu, chăm sóc khách hàng cao cấp, quản lý quy trình số …
Xu hướng nhiều nghề có nguy cơ biến mất đặt ra bài toán lớn cho hệ thống đào tạo nghề.
Trước đó, tại các hội thảo liên quan đến số hoá đào tạo, các chuyên gia giáo dục nghề nghiệp cũng đã nhận định, trong kỷ nguyên số, khi tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đã len lỏi vào từng ngóc ngách của dây chuyền sản xuất, người lao động không chỉ cần đôi bàn tay khéo léo mà còn cần một tư duy logic và nền tảng kiến thức vững chắc.
Các cơ sở đào tạo, thay vì đào tạo theo nghề cố định, cần chuyển sang đào tạo kỹ năng nền tảng như: tư duy số, kỹ năng học suốt đời, khả năng thích nghi công nghệ và kỹ năng mềm; cần chuyển dịch mạnh mẽ từ đào tạo những gì nhà trường có sang đào tạo những gì thị trường cần.
Hà Lam
Bài liên quan
