Hotline: 
Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi năm 2025 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành chương trình Trung học nghề (THN), mở ra hướng đi mới trong phân luồng học sinh sau THCS. Trong bối cảnh đó, việc đánh giá thực tiễn triển khai mô hình 9+ tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN) là tiền đề quan trọng cho việc xây dựng và triển khai THN. Trường Cao đẳng Công nghệ Việt – Hàn Bắc Giang (VKTech) là một ví dụ tiêu biểu.
Sức hấp dẫn của mô hình 9+ và điểm nghẽn
VKTech là trường cao đẳng công lập trực thuộc UBND tỉnh Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), được thành lập năm 2012 và tham gia Đề án phát triển trường nghề chất lượng cao của Chính phủ. Từ năm 2018, nhà trường triển khai mô hình đào tạo song bằng 9+ cho học sinh tốt nghiệp THCS, kết hợp chương trình trung cấp nghề và chương trình GDTX cấp THPT. Mô hình này tạo điều kiện để người học vừa có trình độ nghề vừa đủ điều kiện dự thi tốt nghiệp THPT và liên thông lên các bậc học cao hơn.
Giai đoạn 2021–2025, VKTech tuyển sinh trung bình khoảng 1.000 học sinh 9+ mỗi năm. Đến cuối năm 2025, toàn trường có hơn 6.600 học sinh, sinh viên, trong đó khối học sinh 9+ chiếm tỷ trọng khoảng 62%. Chất lượng đào tạo được khẳng định với tỷ lệ đỗ tốt nghiệp THPT trên 96%, nhiều năm đạt 100%; tỷ lệ tốt nghiệp trung cấp trên 90%; khoảng 75% học sinh có việc làm ngay sau tốt nghiệp, số còn lại tiếp tục học liên thông.
Bên cạnh những kết quả tích cực, mô hình 9+ cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Việc học song song hai chương trình riêng biệt khiến tổng thời lượng đào tạo lên tới 3.761 giờ trong 3 năm, cao hơn khoảng 23% so với chương trình THPT, với cường độ học tập lớn. Nội dung văn hóa và nghề chưa được tích hợp một cách hợp lý với nội dung giáo dục nghề nghiệp, gây lãng phí nguồn lực xã hội và tạo thêm áp lực cho người học. Đồng thời, cơ chế pháp lý và tài chính đối với các cơ sở GDNN tổ chức dạy văn hóa GDTX còn chưa đầy đủ, tạo ra những điểm nghẽn trong tổ chức đào tạo.
Trung học nghề- hướng đi tất yếu
Từ thực tiễn đó, VKTech cho rằng, trung học nghề với định hướng tích hợp là bước phát triển tất yếu. Nếu mô hình 9+ là sự ghép nối cơ học giữa trung cấp và GSTX cấp THPT, thì THN được thiết kế như một chương trình thống nhất, trong đó kiến thức văn hóa được tinh gọn, tổ hợp và gắn trực tiếp với mục tiêu hình thành năng lực nghề nghiệp. Tổng thời lượng chương trình THN dự kiến khoảng 2.933 tới 3.331 giờ, giảm đáng kể so với 9+ và được phân bổ đều trong ba năm học.
Trong các phương án cấu trúc chương trình, VKTech nghiêng về mô hình “Technical High School” của Hàn Quốc, với ba hợp phần chính: kiến thức văn hóa (khoảng 40%), môn học chung bắt buộc (10%) và kiến thức, kỹ năng nghề (50%), được triển khai song hành trong suốt quá trình học. Cách tiếp cận này giúp tăng cường gắn kết giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh nhận thấy rõ vai trò của kiến thức văn hóa đối với nghề nghiệp tương lai.
Để triển khai hiệu quả chương trình Trung học nghề, cần hoàn thiện hành lang pháp lý, đưa các cơ sở GDNN đủ điều kiện đào tạo THN vào quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục với tỷ lệ hợp lý về số lượng giữa các trường THPT và THN nhằm đạt hiệu quả kinh tế, xã hội trên bình diện quốc gia; ban hành chuẩn đầu ra tích hợp của khối kiến thức THPT định hướng ứng dụng, trình độ kỹ năng nghề phù hợp với đặc điểm và lộ trình phát triển của môi trường THN; khung chương trình; chuẩn nhà giáo, định mức kinh tế- kỹ thuật, đơn giá dịch vụ công và cơ chế tự chủ phù hợp. Đồng thời, cần đầu tư phát triển đội ngũ giáo viên có năng lực giảng dạy tích hợp.
Về nguồn lực, Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo nhưng cần mở rộng xã hội hóa, đặc biệt là sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo, đánh giá kỹ năng và hỗ trợ người học; bổ sung mô hình hội đồng kỹ năng ngành ba cấp Trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tại các các cơ sở GDNN.
Từ kinh nghiệm của VKTech có thể khẳng định, trung học nghề là sự kế thừa và nâng cấp mô hình 9+. Nếu được triển khai đồng bộ, THN sẽ trở thành trụ cột quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, góp phần phân luồng hiệu quả sau THCS và đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật trong giai đoạn mới.
Th.s Nguyễn Công Thông- Hiệu trưởng CĐ Công nghệ Việt- Hàn Bắc Giang
Bài liên quan
