Hotline: 
Cuối năm, trong câu chuyện lương, thưởng quen thuộc, người ta lại nhắc nhiều đến vấn đề cốt lõi tạo ra lương thưởng, chính là năng suất lao động.
Tuy nhiên, các báo cáo kinh tế gần đây liên tục chỉ ra rằng, năng suất lao động vẫn là “điểm nghẽn” lớn của nền kinh tế trong nước. Dù tăng trưởng đều đặn hằng năm, Việt Nam vẫn chưa thể thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực.
Tăng trưởng đều, khoảng cách chênh lệch vẫn lớn
Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, năm 2023, năng suất lao động của toàn nền kinh tế theo giá hiện hành ước đạt 199,3 triệu đồng/lao động, tương đương 8.380 USD/lao động, tăng 274 USD so với năm 2022; Tính theo giá so sánh, năng suất tăng 3,65%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt khoảng 27%, tăng nhẹ so với năm trước.
Ảnh: Minh hoạ
Năm 2024, con số này được kéo lên đáng kể. Năng suất lao động năm này ước đạt 221,9 triệu đồng/lao động, tương đương 9.182 USD/lao động, tăng 5,88%, mức tăng cao nhất trong vài năm gần đây. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ lên 28,3%, cao hơn 1,1 điểm phần trăm so với năm 2023.
Mới đây, báo cáo trước Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, năng suất lao động bình quân giai đoạn 2021- 2025 tăng 5,24%, thấp hơn mục tiêu đề ra là 6,5%.
Số liệu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới ( WIPO), cho thấy Việt Nam là một trong ba quốc gia ( Trung Quốc, Việt Nam, Ethiopia) có tốc độ tăng trưởng năng suất lao động nhanh nhất trong 10 năm qua, 2014 – 2024. Nếu tính trong giai đoạn 2016 – 2023, năng suất lao động bình quân cả nước tăng khoảng 5,6% mỗi năm, mức cao trong khu vực châu Á.
Điều đáng nói ở đây, mặc dù tăng đều hằng năm, nhưng mặt bằng năng suất lao động của Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.
Theo phương pháp PPP, năm 2023, năng suất lao động của Việt Nam chỉ bằng 11,2% Singapore, 27% Hàn Quốc, 28% Nhật Bản, 36,2% Malaysia và 65% Thái Lan. Có nghĩa là một lao động Singapore tạo ra giá trị bằng cả chục lao động Việt Nam, còn lao động Thái Lan, Malaysia cũng vượt chúng ta một khoảng cách đáng kể.
Vì sao năng suất lao động mãi thấp?
Theo các chuyên gia, năng suất lao động không chỉ phụ thuộc vào sự chăm chỉ của người lao động, mà là tổng hòa của cơ cấu kinh tế, trình độ công nghệ, quản trị doanh nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực.
Nhiều chuyên gia chỉ ra một loạt các “điểm nghẽn”. Thứ nhất, kinh tế Việt Nam vẫn dựa nhiều vào gia công, lắp ráp, phụ thuộc nhập khẩu nguyên phụ liệu và công nghệ. Vì thế, cùng một giờ làm nhưng phần giá trị giữ lại trong nước còn khiêm tốn.
Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm đa số cũng là một phần nguyên nhân. Phần lớn doanh nghiệp không quan tâm, hoặc chưa đầu tư đúng mức cho đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số. Năng lực quản trị còn hạn chế, quy trình sản xuất, dịch vụ vẫn còn manh mún…
Chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp chuyển đổi số, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tuy tăng nhưng kỹ năng nghề, kỹ năng số, ngoại ngữ, làm việc nhóm… còn thiếu và yếu.
Tổ chức Lao động Quốc tế ( ILO), trong một phân tích động lực mới của tăng trưởng năng suất, đã phân biệt rõ trong lực lượng lao động Việt, một phần nhỏ là lao động có tay nghề cao, phần lớn vẫn là lao động có tay nghề thấp. Nhiều doanh nghiệp cũng cho biết, thường họ phải mất từ 6 đến 12 tháng để “đào tạo lại” nhân sự mới.
Trao đổi về thực trạng năng suất lao động, đại diện Hiệp hội Giáo dục Nghề nghiệp và Nghề công tác xã hội Việt Nam cho biết, một điểm yếu quan trọng, ít được nhìn thấy ngay trong các con số, là hệ thống chuẩn hóa kỹ năng nghề, đánh giá và công nhận kỹ năng của Việt Nam chưa hoàn thiện.
Theo đại diện này, khi không có chuẩn năng lực nghề rõ ràng, tiêu chí đánh giá thống nhất, cơ chế công nhận kỹ năng minh bạch, cả doanh nghiệp lẫn người lao động đều “mò mẫm” trong việc xác định năng lực thực sự của nhau.
Nhiều nghiên cứu của ILO và OECD cũng chỉ ra, kỹ năng nghề và trình độ nguồn nhân lực có thể quyết định tới 60% năng suất lao động; các quốc gia có hệ thống chuẩn hóa kỹ năng tốt thường có năng suất cao hơn 15–25% so với nhóm còn lại.
Quỳnh Lam
Bài liên quan
Comments are closed.