“Giải mã” bài toán nhân lực tự động hóa khối giáo dục nghề nghiệp

Không còn bó hẹp trong các xưởng thực hành truyền thống, sinh viên trường nghề đang trực tiếp phô diễn năng lực làm chủ tư duy số ngay trên sàn đấu robotics.

Quy tụ 21 đội tuyển tinh nhuệ từ 18 trường đại học, cao đẳng trải dài từ Ninh Thuận, TP.HCM đến khu vực Tây Nam Bộ, RacingBots 2026 với chủ đề “Hào khí miền Tây” đã vượt xa tầm vóc của một cuộc thi phong trào đơn thuần. Những thuật toán lập trình sắc bén, khả năng thiết kế cơ khí linh hoạt và bản lĩnh xử lý sự cố thực chiến của các bạn trẻ đang phát đi một thông điệp mạnh mẽ: Khối giáo dục nghề nghiệp đã sẵn sàng tăng tốc, trực tiếp giải bài toán “khát” nhân lực tự động hóa chất lượng cao cho kỷ nguyên công nghiệp 4.0.

Từ sàn đấu thực chiến đến tư duy IoT

Bên trong Hội trường trung tâm HT.101 của Trường Cao đẳng nghề Cần Thơ, không khí căng thẳng bao trùm khu vực kỹ thuật. Những chú robot nặng không quá 6kg đang được các sinh viên liên tục hiệu chỉnh dòng xả pin, kiểm tra cảm biến và mã nguồn.

Trên sa bàn rộng hơn 25 mét vuông, các đội không chỉ đua tốc độ qua “Cầu Cần Thơ” mà còn phải thể hiện sự khéo léo, tính toán chiến thuật khi điều khiển robot gắp những trái cây mô phỏng bỏ lên thuyền chở hàng, di chuyển qua “sông Hậu” để ghi điểm, và đích đến cuối cùng là giành lấy “Ngọn lửa đờn ca tài tử” đưa về bến Ninh Kiều. Đằng sau những luật thi đấu mang đậm bản sắc văn hóa bản địa ấy là một bài test khắc nghiệt về năng lực công nghệ thực chiến.

Theo ThS. Cao Thị Hồng Tho – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Cần Thơ, mục tiêu lớn nhất của RacingBots 2026 hướng đến ba giá trị cốt lõi: “Học đi đôi với hành – Cạnh tranh để cùng phát triển – Liên kết để nâng cao chất lượng”.

“Các hoạt động chế tạo robot giúp người học tiếp cận tư duy lập trình, điều khiển và tự động hóa, tạo nền tảng để tiếp tục phát triển năng lực trong các lĩnh vực như IoT và những công nghệ tiên tiến khác,” ThS. Cao Thị Hồng Tho nhận định. Sân chơi này mở ra cơ hội để sinh viên hệ giáo dục nghề nghiệp vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, vượt ra khỏi những bài tập mô phỏng trên màn hình máy tính.

Bản lĩnh nhà vô địch và bài toán cơ khí chính xác

Trải qua các vòng đấu loại khắc nghiệt, sức nóng của RacingBots 2026 đạt đỉnh điểm tại trận chung kết kịch tính giữa Trường Cao đẳng Bình Phước và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng. Bằng chiến thuật hợp lý và kỹ năng điều khiển nhạy bén, đội tuyển Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đã xuất sắc giành chiến thắng, chính thức đoạt ngôi Quán quân toàn giải.

Đội Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đã xuất sắc giành giải Nhất, Cuộc thi Racingbots 2026.

Chia sẻ về bí quyết vượt qua các đối thủ nặng ký, đại diện đội vô địch đến từ Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tiết lộ: “Robot của chúng em được thiết kế với cánh tay đảo linh hoạt, có khả năng xoay hai chiều trước sau, giúp việc gắp bóng và cờ lửa diễn ra nhanh chóng, chính xác. Đây cũng là bộ phận khó nhất, đòi hỏi nhóm phải nghiên cứu, thiết kế và gia công cơ khí cẩn trọng để đạt độ chính xác cao mà vẫn vận hành linh hoạt.”

Chức vô địch không chỉ là một danh hiệu, mà còn là bảo chứng cho tay nghề. “Cuộc thi là cơ hội để chúng em vận dụng kiến thức vào thực tế, cọ xát và xử lý lỗi kỹ thuật dưới áp lực thời gian. Đây là hành trang quý báu giúp cả đội tự tin hơn rất nhiều khi bước vào thị trường lao động,” đại diện đội Cao Thắng khẳng định.

Giải Nhì thuộc về Trường Cao đẳng Bình Phước.

Góc nhìn từ doanh nghiệp

Sự tự tin của sinh viên là hoàn toàn có cơ sở khi các sân chơi học thuật như RacingBots đang trở thành kênh “săn đầu người” trực tiếp và thực chất nhất của giới doanh nghiệp công nghệ.

Giải Ba thuộc về đội Trường Cao đẳng Nghề An Giang.

Trực tiếp quan sát các trận đấu, ông Nguyễn Quốc Tuấn – Giám đốc Công ty Cổ phần Tumiki đánh giá rất cao kỹ năng thực hành của sinh viên: “Nhiều đội tự thiết kế, gia công robot có kết cấu rất chắc chắn, chịu được va chạm mạnh. Các em không chỉ lo robot chạy ổn định mà còn biết tính toán chiến thuật đường đi và thời gian. Đặc biệt, khi robot gặp sự cố giữa trận, nhiều đội chẩn đoán và khắc phục rất nhanh đây chính là tố chất quan trọng của người kỹ thuật viên tại nhà máy.”

Đồng quan điểm, TS. Hà Ngọc Anh – Tổng Giám đốc Công ty CP GTA Edutech Việt Nam nhấn mạnh nhu cầu cực lớn về nhân lực cơ điện tử và tự động hóa có khả năng đáp ứng ngay yêu cầu sản xuất. Theo TS. Hà Ngọc Anh, thị trường lao động đang chuyển dịch mạnh mẽ từ vị trí “thợ vận hành thiết bị đơn thuần” sang “kỹ thuật viên đa năng” có khả năng lập trình, bảo trì và phối hợp với hệ thống robot, AI.

Bên cạnh những điểm sáng về tay nghề, đại diện các doanh nghiệp cũng thẳng thắn chỉ ra những “khoảng trống” cần bồi dưỡng. Ông Nguyễn Quốc Tuấn lưu ý: “Hiện phần lớn robot vẫn đang được điều khiển bằng tay, trong khi xu hướng sản xuất công nghiệp đang chuyển sang tự hành. Các trường cần đầu tư sâu hơn vào lập trình tự động hóa và ứng dụng cảm biến, AI.”

Đại diện Ban tổ chức cuộc thi cảm ơn Công ty CP GTA Edutech Việt Nam đã đồng hành và tài trợ.

Bổ sung thêm, TS. Hà Ngọc Anh cho rằng ngoài lập trình PLC hay IoT, sinh viên GDNN cần đặc biệt rèn luyện tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động và kỹ năng làm việc nhóm.

Cả Tumiki và GTA Edutech Việt Nam đều khẳng định giải đấu là cơ sở thực tiễn để kết nối chương trình thực tập và tuyển dụng. Về dài hạn, các doanh nghiệp cam kết sẵn sàng tài trợ thiết bị, chuyên gia, và hỗ trợ phát triển các ý tưởng robot của sinh viên ứng dụng trực tiếp vào logistics hay nông nghiệp thông minh tại vùng Tây Nam Bộ.

Tái định hình chuẩn đầu ra trong kỷ nguyên số

Ông Lâm Văn Quản, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, nhìn nhận việc chuyển dịch mô hình đào tạo nghề từ “thao tác truyền thống” sang làm chủ “tự động hóa” là yêu cầu cấp bách. “Người học cần tiến từ làm đúng thao tác đến hiểu nguyên lý, vận hành được thiết bị, nhận biết sai lệch, xử lý sự cố và tham gia cải tiến công việc”, ông Lâm Văn Quản nhấn mạnh. Theo ông, tư duy số của kỹ thuật viên hiện đại chính là khả năng sử dụng dữ liệu để quan sát, phân tích, lựa chọn giải pháp và biết tự cập nhật khi công nghệ thay đổi.

Rõ ràng, từ những bo mạch, cảm biến và những giọt mồ hôi trên đường đua RacingBots 2026, sinh viên khối giáo dục nghề nghiệp đang rèn luyện cách nghĩ, cách làm và cách cùng nhau giải quyết sự cố kỹ thuật. Đó chính là bệ phóng hoàn hảo nhất để chuyển hóa thành chất lượng đầu ra thực chiến, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các doanh nghiệp công nghệ trong kỷ nguyên 4.0./.

Thanh Quang