Sắp xếp cơ sở giáo dục: Tinh gọn để nâng cao chất lượng, không phải cắt giảm cơ học

Chủ trương sắp xếp lại hệ thống cơ sở giáo dục công lập đang bước vào giai đoạn triển khai với những yêu cầu cụ thể hơn. Theo chỉ đạo mới của Thủ tướng Chính phủ, việc rà soát, tổ chức lại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã phải được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu 30% đầu mối, những nơi có điều kiện thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025, đồng thời hoàn thành trước ngày 30/8.

Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là Chính phủ không xem việc giảm đầu mối là mục tiêu duy nhất. Điều được nhấn mạnh xuyên suốt là nâng cao chất lượng giáo dục, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tăng cường năng lực quản trị của các cơ sở giáo dục.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng, sau khi sắp xếp, mỗi đơn vị hành chính cấp xã phải bảo đảm tối thiểu một cơ sở giáo dục mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông có đủ cấp tiểu học và trung học cơ sở. Quy định này thể hiện quan điểm nhất quán: dù tổ chức lại hệ thống trường lớp, quyền được học tập của người dân vẫn phải được bảo đảm, nhất là đối với trẻ em ở vùng nông thôn, miền núi, hải đảo và các địa bàn còn nhiều khó khăn.

Thực tế cho thấy, sau nhiều năm phát triển, mạng lưới trường học ở một số địa phương vẫn tồn tại tình trạng phân tán, quy mô nhỏ, đầu tư dàn trải hoặc chồng chéo chức năng. Có nơi số lượng trường nhiều nhưng quy mô học sinh thấp, trong khi cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên chưa được khai thác hiệu quả. Việc tổ chức lại hệ thống trường học vì vậy được kỳ vọng sẽ giúp tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng đầu tư, đồng thời tạo điều kiện để các trường phát triển theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại hơn.

Tuy nhiên, tinh gọn không đồng nghĩa với cắt giảm cơ học. Chính phủ đã yêu cầu rõ, việc sắp xếp phải căn cứ vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy mô dân số, điều kiện địa lý và nhu cầu học tập của từng địa phương. Những phương án chỉ nhằm giảm số lượng đầu mối mà không tính đến điều kiện đi lại của học sinh, khả năng tiếp cận giáo dục hay hiệu quả hoạt động của nhà trường sẽ không đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu tuyệt đối không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng, bởi ở nhiều vùng sâu, vùng xa, khoảng cách từ nhà đến trường vẫn là rào cản lớn đối với việc duy trì sĩ số. Do đó, quá trình sắp xếp cần được tính toán kỹ lưỡng để vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho mọi học sinh.

Đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, việc tổ chức lại hệ thống trường học cũng đặt ra yêu cầu bố trí, sử dụng nhân lực hợp lý. Cùng với việc sắp xếp đầu mối, các địa phương cần xây dựng phương án điều động, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ phù hợp với nhu cầu thực tế, tránh gây xáo trộn lớn hoặc ảnh hưởng đến tâm lý giáo viên.

Ở góc độ giáo dục nghề nghiệp, chủ trương này cũng mở ra cơ hội tái cơ cấu mạng lưới các cơ sở đào tạo theo hướng tập trung vào những đơn vị có năng lực, gắn với nhu cầu nhân lực của từng vùng và doanh nghiệp. Khi nguồn lực được đầu tư có trọng tâm, chất lượng đào tạo sẽ được nâng lên, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì theo dõi, hướng dẫn và tổng hợp kết quả triển khai cho thấy quá trình sắp xếp sẽ được giám sát chặt chẽ, đồng thời kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh từ thực tiễn. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm chủ trương lớn của Chính phủ được thực hiện thống nhất, hiệu quả và phù hợp với đặc điểm của từng địa phương.

Sắp xếp hệ thống cơ sở giáo dục là một quá trình phức tạp, tác động trực tiếp đến người học, nhà giáo và toàn xã hội. Thành công của chủ trương này sẽ không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng việc sau sắp xếp, học sinh được học trong môi trường tốt hơn, giáo viên có điều kiện phát huy năng lực, cơ sở vật chất được khai thác hiệu quả và chất lượng giáo dục thực sự được nâng lên. Đó mới là mục tiêu cốt lõi của cuộc đổi mới lần này.

Minh Long

Bài liên quan