Hotline: 
Mỗi mùa Xuân đến, giáo dục lại được nhắc tới như điểm khởi đầu của những chuyển động dài hơi. Nhưng mùa Xuân năm nay mang theo một gam màu khác, khi trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là câu chuyện của tương lai, mà đã hiện diện ngay trong mỗi lớp học nghề, xưởng thực hành, nông trại, công trường và cả ký túc xá học sinh.
Trong bức tranh chuyển đổi số quốc gia, giáo dục nghề nghiệp (GDNN) đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng, hoặc chậm thích nghi và bị bỏ lại phía sau, hoặc chủ động nắm lấy AI như một công cụ để nâng tầm người lao động Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Từ Đồng bằng sông Cửu Long đến TP. HCM, những chia sẻ của các hiệu trưởng trường nghề cho thấy, AI đang được tiếp cận không bằng khẩu hiệu, mà bằng những bước đi thực chất, bám sát nghề, bám sát người học và nhu cầu phát triển vùng miền.
AI không phải trào lưu, mà là chiến lược dài hạn
Tại Đồng bằng sông Cửu Long nơi chịu tác động kép của biến đổi khí hậu và chuyển dịch lao động AI đang được nhìn nhận như một đòn bẩy mới cho đào tạo nghề. Ông Nguyễn Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề An Giang, khẳng định, AI không phải là “môn học thời thượng”, mà là một phần trong chiến lược xây dựng “trường nghề số – xanh – sáng tạo” của nhà trường.
Ông Nguyễn Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề An Giang.
Thay vì mở ồ ạt các học phần AI mang tính hàn lâm, Trường Cao đẳng Nghề An Giang chọn cách lồng ghép AI vào từng mô đun nghề, từ cơ điện tử, điện công nghiệp, công nghệ ô tô đến kỹ thuật lạnh, cắt gọt kim loại. Sinh viên tiếp cận AI thông qua các phần mềm mô phỏng, hệ thống chẩn đoán thông minh, phân tích dữ liệu cảm biến, bảo trì dự đoán những công việc rất “đời”, rất thật của doanh nghiệp hiện nay.
“AI không đứng độc lập, mà ẩn mình trong dây chuyền, trong thiết bị, trong quy trình sản xuất. Sinh viên không học AI để trở thành nhà khoa học dữ liệu, mà để trở thành người thợ hiểu dữ liệu, đọc được tín hiệu và ra quyết định thông minh”, ông Hải nhấn mạnh.
AI đi cùng ruộng đồng, du lịch và đời sống địa phương
Nếu An Giang tiếp cận AI từ các ngành kỹ thuật công nghiệp, thì tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, AI lại gắn chặt với nông nghiệp, du lịch và dịch vụ địa phương.
Ông Phạm Quang Huy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp.
Theo ông Phạm Quang Huy, Hiệu trưởng nhà trường, trong các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, sinh viên được tiếp cận hệ thống AI giám sát môi trường nhà màng, nhà lưới thông qua cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, chất lượng không khí. Những con số tưởng chừng khô khan ấy trở thành dữ liệu đầu vào cho quyết định canh tác, giúp người học hiểu rằng nông nghiệp hiện đại không còn dựa vào kinh nghiệm đơn lẻ, mà dựa vào phân tích và dự báo.
AI cũng xuất hiện trong những công việc rất gần gũi với người học: chatbot tư vấn tuyển sinh, hệ thống hỗ trợ quản lý đào tạo, truyền thông số. Những ứng dụng này không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường, mà còn giúp sinh viên hình dung rõ hơn cách AI đang thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp và phục vụ cộng đồng.
Tuy nhiên, ông Phạm Quang Huy thẳng thắn nhìn nhận, AI trong GDNN hiện vẫn chủ yếu ở dạng mô-đun, chuyên đề, hạ tầng, thiết bị thực hành và năng lực AI đồng đều của đội ngũ giảng viên ngoài khối công nghệ vẫn là thách thức cần tiếp tục tháo gỡ.
Không để học sinh dân tộc thiểu số đứng ngoài kỷ nguyên AI
Ở một lát cắt khác của GDNN, Trường Trung cấp Nghề Dân tộc Nội trú An Giang tiếp cận AI với một mục tiêu rất rõ chính là thu hẹp khoảng cách, chứ không tạo thêm rào cản.
Ông Cao Văn Thích, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề Dân tộc Nội Trú An Giang.
Theo ông Cao Văn Thích, Hiệu trưởng nhà trường, trong điều kiện học sinh nội trú, vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế, AI và công nghệ số được lựa chọn như công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, từ hạ tầng wifi phủ toàn trường, phần mềm quản trị đồng bộ, đến các mô phỏng 3D/VR cho nghề ô tô, cơ điện, kỹ thuật lạnh.
Quan trọng hơn, AI được đưa vào bằng cách “vừa sức”, mô-đun kỹ năng số cơ bản, hướng dẫn trực quan, thực hành từng bước, câu lạc bộ kỹ năng số để học sinh hỗ trợ lẫn nhau. Giáo viên cũng được bồi dưỡng để trở thành lực lượng nòng cốt về chuyển đổi số trong từng khoa.
“AI không nhằm tạo ra những kỹ sư công nghệ cao, mà giúp mỗi học sinh dân tộc thiểu số tự tin sử dụng công cụ số, không sợ công nghệ và không bị đứng ngoài dòng chảy phát triển”, ông Thích nhấn mạnh.
Từ công trường ảo đến công trường thật
Tại đô thị lớn, nơi ngành xây dựng đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình số, Trường Cao đẳng Xây dựng TP. HCM tiếp cận AI như một năng lực bắt buộc của lao động kỹ thuật tương lai.
Theo ông Nguyễn Bá Khiêm, Hiệu trưởng nhà trường, BIM, CAD, GIS và mô phỏng 3D không còn là công cụ bổ trợ, mà đã trở thành nền tảng đào tạo. Sinh viên được làm quen với công trường ảo, quản lý thiết bị thông minh, mô phỏng tiến độ và dự báo rủi ro những tiền đề quan trọng để ứng dụng AI trong quản lý thi công và tối ưu dự án.
Ông Nguyễn Bá Khiêm, Hiệu trưởng Cao đẳng Xây dựng TP. HCM.
Doanh nghiệp xây dựng ngày nay không chỉ cần người “làm được việc”, mà cần người hiểu quy trình số, đọc dữ liệu công trình và phối hợp với hệ thống thông minh. Vì vậy, nhà trường đang chuẩn bị nguồn nhân lực theo hướng tích hợp, vững tay nghề, thành thạo công cụ số và sẵn sàng học tiếp AI khi bước vào doanh nghiệp.
Mùa xuân của “người thợ thông minh”
Từ Đồng bằng sông Cửu Long đến đô thị lớn, từ trường cộng đồng đến trường dân tộc nội trú, có thể thấy một điểm chung là, AI đang được GDNN Việt Nam tiếp cận bằng những bước đi thận trọng nhưng chắc chắn.
AI không thay thế người thợ, nhưng đang tái định nghĩa hình ảnh người thợ trong thời đại mới, người lao động biết dùng dữ liệu, hiểu công nghệ và có trách nhiệm với nghề. Trong bối cảnh đó, vai trò của các trường nghề không chỉ là dạy kỹ năng, mà còn là dẫn dắt tư duy, để người học coi AI là “trợ lý thông minh”, chứ không phải chiếc nạng cho sự lười biếng.
Mùa xuân của giáo dục nghề nghiệp vì thế không nằm ở những khẩu hiệu lớn, mà ở từng lớp học mô phỏng, từng dự án nhỏ, từng bước chuẩn bị thầm lặng. Đó là mùa xuân của một hệ thống GDNN đang chuyển mình chậm rãi nhưng bền bỉ để không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo./.
Thanh Quang
Bài liên quan
