Hotline: 
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang là một trong những động lực công nghệ quan trọng định hình lại nền kinh tế và thị trường lao động toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở tự động hóa các công việc giản đơn, AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong sản xuất, dịch vụ, quản lý… làm thay đổi bản chất của nhiều công việc.
Những biến đổi này đặt ra thách thức đối với các hệ thống đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp – khu vực giữ vai trò cung ứng lực lượng lao động kỹ thuật cho nền kinh tế.
Nhiều công việc có thể biến mất trong vài năm tới – Nguồn: Navigos
Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã không còn là xu hướng công nghệ thuần túy mà trở thành lực đẩy quan trọng định hình lại cơ cấu việc làm, yêu cầu kỹ năng và mô hình tổ chức lao động. Không chỉ thay thế các nhiệm vụ lặp lại, AI còn đang làm thay đổi bản chất của nhiều nghề nghiệp, buộc hệ thống giáo dục đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp (GDNN) – phải chuyển dịch toàn diện nếu không muốn tụt hậu.
Khoảng cách lớn giữa đào tạo và nhu cầu mới của thị trường
Trong mô hình Giáo dục nghề nghiệp (GDNN) truyền thống chủ yếu tập trung trang bị cho người học các kỹ năng nghề cụ thể, gắn với một vị trí việc làm hoặc quy trình sản xuất tương đối ổn định. Cách tiếp cận này phát huy hiệu quả trong bối cảnh công nghệ thay đổi chậm và vòng đời kỹ năng kéo dài. Tuy nhiên khi AI và công nghệ số phát triển với tốc độ nhanh, nhiều kỹ năng nghề có nguy cơ trở nên lạc hậu. Yêu cầu đối với người lao động không còn dừng ở việc “làm đúng quy trình”, mà ngày càng nhấn mạnh khả năng sử dụng công nghệ, thích ứng với thay đổi và học tập liên tục. Điều này làm bộc lộ rõ giới hạn của mô hình đào tạo nghề dựa chủ yếu vào kỹ năng truyền thống.
Thực tiễn cho thấy, một trong những hạn chế nổi bật của GDNN trước kỷ nguyên AI là sự chênh lệch giữa nội dung đào tạo và yêu cầu của thị trường lao động. Chương trình đào tạo thường được cập nhật chậm so với tốc độ thay đổi của công nghệ, trong khi nhiều cơ sở vẫn thiên về đào tạo thao tác kỹ thuật thuần túy, chưa tích hợp đầy đủ các yếu tố công nghệ số trong quy trình nghề. Hệ quả là người học dù có bằng nghề nhưng vẫn gặp khó khăn trong thích ứng với môi trường làm việc ngày càng số hóa.
Khi AI được ứng dụng rộng rãi trong doanh nghiệp, các năng lực như khai thác dữ liệu, tư duy giải quyết vấn đề và thích ứng công nghệ trở nên thiết yếu. Tuy nhiên, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp vẫn vận hành theo cấu trúc cứng, ít áp dụng công nghệ số trong giảng dạy và quản lý học tập, hạn chế các hình thức học tập linh hoạt. Điều này khiến quá trình đổi mới đào tạo nghề diễn ra chậm và thiếu chiều sâu.
AI không chỉ thay thế việc làm – AI tái cấu trúc công việc
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, tác động của AI đối với thị trường lao động không chỉ thể hiện ở số lượng việc làm, mà quan trọng hơn là sự thay đổi về bản chất công việc và yêu cầu kỹ năng. AI có xu hướng thay thế các nhiệm vụ lặp lại, trong khi làm gia tăng vai trò của con người trong các nhiệm vụ mang tính phán đoán, sáng tạo, phối hợp và ra quyết định. Do đó, nhu cầu đối với các kỹ năng khó tự động hóa như tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và quản lý ngày càng tăng, song song với yêu cầu phổ quát về kỹ năng số. Điều này cho thấy thị trường lao động đang dịch chuyển từ việc ưu tiên kỹ năng nghề đơn lẻ sang năng lực tổng hợp và khả năng thích ứng cao.
Trong bối cảnh đó GDNN đứng trước yêu cầu chuyển đổi mang tính cấu trúc: từ đào tạo kỹ năng truyền thống sang phát triển năng lực, đặc biệt là năng lực số. Đây không phải là việc bổ sung thêm một số học phần về công nghệ, mà là sự thay đổi căn bản về triết lý đào tạo. Thay vì đào tạo để người học “làm được một nghề” cụ thể, GDNN cần hướng tới trang bị cho người học những năng lực nền tảng để có thể thích ứng với nhiều công việc khác nhau trong suốt vòng đời lao động.
Điều này khiến thị trường lao động chuyển từ việc ưu tiên “kỹ năng nghề đơn lẻ” sang yêu cầu năng lực tổng hợp, trong đó kỹ năng số trở thành “chuẩn chung”.
Nguyễn Trung Chính
Bài liên quan
Bình luận đã đóng.