Hotline: 
Trong những năm gần đây, bên cạnh các hoạt động thiện nguyện đáng tin cậy, không ít trường hợp lợi dụng hoạt động từ thiện để trục lợi, qua đó làm giảm niềm tin của công chúng.
Theo thống kê của Bộ Công an năm 2024, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hình thức kêu gọi từ thiện trên mạng tăng khoảng 20%/năm, chủ yếu lợi dụng danh nghĩa cá nhân, livestream kêu gọi “cứu trợ khẩn cấp”, hoặc mượn tên tổ chức xã hội để vận động tiền quyên góp.
Điển hình, vụ việc ăn chặn tiền từ thiện tại Nghệ An năm 2023 được cơ quan công an địa phương này phát hiện, kẻ gian sử dụng tài khoản Facebook “Quỹ trẻ em nghèo miền núi” để kêu gọi hỗ trợ rồi chiếm đoạt hơn 430 triệu đồng.
Hay gần đây, trường hợp cá nhân Hà Việt Nam bị tố lợi dụng tên tuổi và hình ảnh kêu gọi quyên góp cho các nạn nhân lật xe khách, thu được gần 40 triệu đồng nhưng sử dụng vào mục đích cá nhân.
Những sự vụ như vậy là minh chứng rõ ràng rằng, không phải mọi công tác thiện nguyện đều “đúng người, đúng việc”.
Cần sự chuyển đổi tư duy
ThS Phạm Trường Sơn – Ảnh: NVCC
Trong một lần trao đổi với Nghề nghiệp và Cuộc sống, ThS chính sách công Phạm Trường Sơn, chuyên gia trong lĩnh vực công tác xã hội, cho rằng, thiện nguyện là hành động tự nguyện hướng thiện của mỗi cá nhân, gia đình, tổ chức trước hoàn cảnh nào đó liên quan đến các vấn đề con người, xã hội, môi trường. Vì vậy, chúng ta dễ dàng thấy nhiều người thiện nguyện đóng góp âm thầm hay ẩn danh. Họ thường đóng góp qua kênh bè bạn thân hữu có uy tín trong làm việc xã hội, cộng đồng.
Tuy nhiên, thực tế theo ông Sơn, mọi người đang áp tư duy thiện nguyện vào tất cả các hoạt động cộng đồng. Khi hoạt động thiện nguyện phát triển ngoài tầm kiểm soát của một cá nhân hoặc một nhóm, cần phải chuyển sang hình thức cộng đồng có quy trình rõ ràng, cam kết lâu dài và sự giám sát độc lập.
Góc nhìn của nhiều chuyên gia, cũng nhận định, sự chuyển đổi cần hướng đến tư duy phát triển cộng đồng bền vững, tức là đưa thiện nguyện thành lĩnh vực có chuẩn mực nghề nghiệp và quy tắc ứng xử, thì mới hướng đến bền vững. Bởi vì, muốn giữ niềm tin cộng đồng, các dự án như Nuôi Em cần tuân thủ nguyên tắc minh bạch tài chính, công khai tên người hưởng lợi, giải ngân rõ ràng, có báo cáo định kỳ và có đơn vị kiểm toán độc lập, thậm chí cần có ghi nhận về giá trị mang lại trong chính cuộc sống của các em.
Đây chính là bước chuyên nghiệp hóa mà thiện nguyện hiện đại cần hướng tới, chứ không phải thương mại hóa cảm xúc.
Cần khung pháp lý như thế nào?
Một số chuyên gia từng cảnh báo, nếu không có khung pháp lý rõ ràng về đăng ký hoạt động, minh bạch tài chính và tiêu chuẩn đạo đức, các hoạt động từ thiện có thể bị biến tướng, thậm chí thúc đẩy xu hướng đánh bóng tên tuổi cá nhân, chạy theo hiệu ứng truyền thông hoặc lợi dụng lòng trắc ẩn của công chúng.
ThS Nguyễn Thị Thái Thuận trong một chuyến đi miền núi. Ảnh: NVCC
Luật sư Đặng Văn Dũng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hãng Luật Quốc tế Tự do, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho rằng, tại Việt Nam, khung pháp lý về kêu gọi từ thiện còn thiếu đồng bộ, đặc biệt trong quy định về tiếp nhận, phân bổ, báo cáo và công khai thu chi. Vì vậy, nếu muốn phát triển bền vững, cần có luật chuyên ngành về thiện nguyện để quy định rõ ai được quyền kêu gọi, phương thức thu chi, giải ngân và trách nhiệm báo cáo định kỳ.
Tuy nhiên, với câu hỏi “có nên coi thiện nguyện là một nghề để dễ kiểm soát hay không?”, ThS Nguyễn Thị Thái Thuận, giảng viên Khoa Pháp luật và Ngoại ngữ, ĐH Tài chính – Marketing cho rằng, không có câu trả lời tuyệt đối cho vấn đề này. Điều quan trọng không phải ở chữ “nghề”, mà là cách công tác đó, hoạt động đó được thực hiện minh bạch, chuẩn mực, tôn trọng người hưởng lợi như thế nào. Thực tế cho thấy, có không ít nghề khung pháp lý rất rõ ràng, con người vẫn cố tình làm sai.
“Trong một xã hội vẫn còn nhiều người yếu thế, điều mà cộng đồng mong đợi vẫn là ngày càng có những hoạt động thiện nguyện bền vững, công bằng và thật sự vì con người, chứ không vì làm hình ảnh, đánh bóng tên tuổi, đưa những hoàn cảnh yếu thế ra phục vụ mục đích cá nhân”, bà Thuận nói.
Vũ Quỳnh
Bài liên quan
Comments are closed.